فناوری میتواند یکی از مهمترین ابزارها برای افزایش رفاه، امنیت و کیفیت زندگی شهروندان باشد. توسعه خدمات الکترونیکی و هوشمند در سالهای اخیر نیز بسیاری از امور روزمره را سادهتر و دسترسی مردم به خدمات مختلف را سریعتر کرده است.
در کنار این فرصتها، گسترش فناوری و افزایش حجم اطلاعاتی که از شهروندان جمعآوری و پردازش میشود، ضرورت توجه جدیتر به حریم خصوصی و حفاظت از اطلاعات شخصی را نیز افزایش داده است.
امروزه سامانههای الکترونیکی، احراز هویت دیجیتال، پایگاههای اطلاعاتی، دوربینهای شهری، سامانههای ثبت پلاک، خدمات مبتنی بر شماره تلفن همراه و کد ملی و دیگر زیرساختهای هوشمند، به بخشی از زندگی روزمره ما تبدیل شدهاند. استفاده صحیح و مسئولانه از این فناوریها میتواند به بهبود خدمات عمومی و افزایش امنیت جامعه کمک کند؛ اما در عین حال باید اطمینان حاصل شود که این ابزارها به بستری برای نقض حریم خصوصی یا محدود کردن حقوق شهروندان تبدیل نمیشوند.
نگرانی ما بیش از آنکه متوجه اصل استفاده از فناوری باشد، درباره نحوه جمعآوری، نگهداری، پردازش، اشتراکگذاری و استفاده از اطلاعات شهروندان است.
هر شهروند باید بتواند بداند چه اطلاعاتی از او جمعآوری میشود، این اطلاعات با چه هدفی نگهداری میشوند، چه نهادها یا اشخاصی به آنها دسترسی دارند و چه سازوکارهایی برای جلوگیری از سوءاستفاده، دسترسی غیرمجاز یا نشت این اطلاعات وجود دارد.
همچنین ضروری است سازوکارهای روشنی وجود داشته باشد تا اطلاعات گردآوریشده بدون طی شدن فرایندهای قانونی و شفاف، مبنای تصمیمهایی قرار نگیرند که مستقیماً بر زندگی افراد اثر میگذارند؛ از جمله محدود شدن خدمات ارتباطی، قطع سیمکارت، محرومیت از خدمات عمومی یا سایر محدودیتهایی که ممکن است حقوق شهروندان را تحت تأثیر قرار دهند.
ما، امضاکنندگان این کارزار، خواهان تقویت سازوکارهای حفاظت از حریم خصوصی و اطلاعات شخصی شهروندان هستیم و معتقدیم توسعه فناوری و خدمات هوشمند باید همزمان با افزایش شفافیت، پاسخگویی و تضمین حقوق شهروندان صورت گیرد.
در همین راستا پیشنهاد میکنیم تدوین و اجرای یک چارچوب جامع برای «حقوق شهروندان در حفاظت از اطلاعات شخصی» در اولویت قرار گیرد و اصول زیر مورد توجه قرار گیرند:
۱. شفافیت در جمعآوری و پردازش اطلاعات
شهروندان باید تا حد امکان بدانند چه اطلاعاتی از آنها جمعآوری میشود، هدف از جمعآوری این اطلاعات چیست، برای چه مدتی نگهداری میشوند و چه نهادهایی امکان دسترسی به آنها را دارند.
۲. محدود شدن جمعآوری اطلاعات به میزان ضروری
سامانههای دولتی و خصوصی باید تنها اطلاعاتی را جمعآوری کنند که برای ارائه خدمت یا انجام وظایف قانونی آنها ضروری است و از جمعآوری یا نگهداری اطلاعات غیرضروری خودداری شود.
۳. حق دسترسی، اصلاح و در موارد مقتضی حذف اطلاعات
شهروندان باید بتوانند از اطلاعات ثبتشده درباره خود آگاه شوند و در صورت وجود اطلاعات نادرست، ناقص یا غیرضروری، امکان درخواست اصلاح یا حذف آنها را در چارچوب قانون داشته باشند.
۴. جلوگیری از استفاده نامتناسب از اطلاعات شخصی
اطلاعات جمعآوریشده برای یک هدف مشخص نباید بدون ضرورت و مبنای قانونی روشن برای اهدافی کاملاً متفاوت مورد استفاده قرار گیرد. بهویژه لازم است از استفاده از دادههای شهروندان به شیوهای که بتواند بدون فرایند قانونی شفاف موجب محدود شدن حقوق یا دسترسی آنها به خدمات عمومی شود، جلوگیری شود.
۵. شفافیت و نظارت بر دسترسی به اطلاعات
دسترسی سازمانها، نهادها و پیمانکاران به اطلاعات شخصی باید متناسب با وظایف آنها، محدود و قابل نظارت باشد. همچنین انتقال اطلاعات میان پایگاههای داده مختلف باید دارای ضوابط مشخص و قابل ارزیابی باشد.
۶. ایجاد سازوکار مستقل نظارت و رسیدگی به شکایات
وجود یک نهاد یا سازوکار مستقل و تخصصی برای نظارت بر حفاظت از اطلاعات شخصی و رسیدگی به شکایات شهروندان میتواند نقش مهمی در افزایش اعتماد عمومی و پیشگیری از سوءاستفادههای احتمالی داشته باشد.
۷. مسئولیتپذیری در برابر نشت و سوءاستفاده از اطلاعات
سازمانها و شرکتهایی که اطلاعات شهروندان را نگهداری یا پردازش میکنند باید استانداردهای لازم برای حفاظت از این اطلاعات را رعایت کنند و در صورت وقوع نشت، دسترسی غیرمجاز یا سوءاستفاده، موظف به اطلاعرسانی، بررسی موضوع و پاسخگویی باشند.
۸. رعایت اصل تناسب در احراز هویت دیجیتال
احراز هویت میتواند برای بسیاری از خدمات ضروری باشد، اما میزان اطلاعات هویتی دریافتشده باید متناسب با ماهیت همان خدمت باشد. در خدماتی که ضرورت قانونی یا امنیتی مشخصی برای شناسایی کامل افراد وجود ندارد، بهتر است امکان استفاده با حداقل اطلاعات هویتی نیز فراهم باشد.
هدف این کارزار مخالفت با فناوری، خدمات هوشمند یا ابزارهایی که برای افزایش امنیت و بهبود خدمات عمومی به کار گرفته میشوند نیست. خواسته ما این است که توسعه این فناوریها در کنار تضمین حریم خصوصی، شفافیت و حقوق شهروندان صورت گیرد.
ما نگران آن هستیم که نبود قوانین روشن، نظارت مؤثر و سازوکارهای پاسخگویی، زمینه سوءاستفاده احتمالی از ابزارهای دیجیتال و اطلاعات شخصی را فراهم کند. ایجاد چارچوبهای شفاف برای حفاظت از دادهها، علاوه بر حمایت از حقوق شهروندان، موجب افزایش اعتماد عمومی به خدمات دیجیتال و نهادهای ارائهدهنده این خدمات خواهد شد.
فناوری زمانی بیشترین ارزش را برای جامعه ایجاد میکند که شهروندان بتوانند با اطمینان از آن استفاده کنند؛ با این آگاهی که اطلاعات شخصی و حریم خصوصی آنها محترم شمرده میشود و سازوکارهای مؤثری برای حفاظت از حقوقشان وجود دارد.
موفق شد
بحث و گفتگو