بسم‌الله‌الرّحمن‌الرّحیم

«وَ قُلِ اعْمَلُوا فَسَیَرَی اللَّهُ عَمَلَکُمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤْمِنُونَ» (سوره توبه، آیه ۱۰۵)

ریاست محترم جمهوری اسلامی ایران
وزیر محترم آموزش و پرورش
معاونین محترم آموزش متوسطه و برنامه‌ریزی درسی
اعضای محترم شورای عالی آموزش و پرورش
ریاست محترم سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی
ریاست محترم مرکز سنجش و پایش کیفیت آموزشی
اعضای محترم کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس
ریاست محترم دیوان محاسبات کشور
ریاست محترم سازمان برنامه و بودجه
ریاست محترم مرکز ملی نظارت و ارزیابی آموزش و پرورش
و دیگر دلسوزان نظام تعلیم و تربیت جمهوری اسلامی ایران

با سلام و عرض ادب؛

اینجانبان، جمعی از دانش‌آموزان، اولیاء، فرهنگیان و دغدغه‌مندان نظام آموزشی کشور، با امضای این کارزار، خواستار بازنگری در نحوه برگزاری امتحانات شهریور و دی‌ماه پایه دوازدهم هستیم. این دو نوبت امتحانی که هم‌اکنون به صورت نهایی و کشوری برگزار می‌شوند، در عمل هیچ تأثیر مستقیمی بر سوابق تحصیلی مؤثر در کنکور ندارند و نهایی بودن آن‌ها صرفاً موجب تحمیل هزینه‌های اضافی، تشدید نابرابری آموزشی و افزایش فشار روانی بر دانش‌آموزان شده است. از این رو، از مسئولان محترم تقاضا داریم تا با بازنگری در شیوه برگزاری، این آزمون‌ها را از قالب نهایی کشوری خارج کرده و به صورت داخلی و تحت نظارت مدارس و ادارات آموزش و پرورش منطقه محل تحصیل دانش‌آموزان برگزار نمایند؛ روشی که هم سابقه اجرایی موفق دارد و هم با شرایط کنونی سازگارتر است.

دلایل این مطالبه به تفصیل به شرح زیر است:

۱. عدم انطباق با فلسفه نهایی بودن امتحانات

هدف از «نهایی بودن» امتحانات در سیاست‌های کلان آموزشی، سنجش عادلانه و یکپارچه در سطح کشور برای ورود به آموزش عالی است. با اجرای مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی مبنی بر تأثیر ۶۰ درصدی سوابق تحصیلی پایه دوازدهم در کنکور سراسری، مقرر شده است که تنها نمرات خردادماه هر سال در این تأثیر لحاظ شوند. بنابراین، امتحانات نهایی شهریور و دی‌ماه نه در رتبه کنکور نقش دارند، نه در سهمیه‌ها و نه حتی در صدور سوابق قطعی تحصیلی برای سازمان سنجش.

در چنین شرایطی، ادامه‌ی روند نهایی بودن این آزمون‌ها نه‌تنها فاقد توجیه علمی و آموزشی است، بلکه با اهداف کلان تعیین‌شده در تضاد است.

۲. هزینه‌های سنگین و غیرضروری برای آموزش و پرورش

برگزاری یک نوبت امتحان نهایی کشوری شامل هزینه‌های زیر می‌شود:

• طراحی و تولید سؤالات سراسری با امنیت بالا

• رمزگذاری، چاپ، توزیع و نظارت محرمانه

• تجهیز صدها حوزه امتحانی موقت

• اعزام ناظرین و سرممتحنین

• تصحیح اوراق توسط معلمان منتخب استانی

• دستمزد هزاران مراقب، ناظر و مصحح

• ثبت و اعلام نمرات در سامانه‌های کشوری

• اشغال مدارس برای برگزاری امتحانات نهایی کشوری با تدابیر امنیتی (به‌ویژه در دی‌ماه)

• کاهش تمرکز مدیران مدارس و معلمان از برنامه‌های آموزش رسمی

این هزینه‌ها در شرایط عادی قابل توجیه‌اند، اما برای امتحاناتی که صرفاً تعداد کمی دانش‌آموز (عموماً کمتر از ۵٪ پایه دوازدهم) را شامل می‌شود و فاقد تأثیر مستقیم بر فرآیند سنجش ملی‌اند، توجیه اقتصادی ندارند.

برآورد می‌شود هر نوبت برگزاری امتحان نهایی کشوری (شهریور یا دی) ده‌ها میلیارد تومان هزینه مستقیم و غیرمستقیم به آموزش و پرورش تحمیل کند. این منابع می‌توانند در ارتقای کیفیت مدارس، بهبود وضعیت حقوق فرهنگیان، توسعه تجهیزات آموزشی و کمک به دانش‌آموزان محروم صرف شوند.

۳. افزایش عدالت آموزشی و کاهش نابرابری

دانش‌آموزانی که در نوبت شهریور یا دی امتحان می‌دهند، غالباً از مناطق محروم، مدارس با امکانات کمتر، یا شرایط خانوادگی و روانی دشوار هستند. نهایی بودن امتحان در این نوبت‌ها، بدون ایجاد فرصت برابر، عملاً نابرابری تحصیلی را تشدید می‌کند.

در حالی که دانش‌آموزان برخوردار می‌توانند با حمایت‌های خصوصی، معلم خصوصی و دسترسی به منابع خاص، عملکرد خود را بهبود دهند، دانش‌آموزان مناطق ضعیف‌تر تحت فشار مضاعف روانی و آموزشی قرار می‌گیرند. داخلی بودن آزمون در این دو نوبت، به معنای «فرصت برابر جبران» است.

۴. کاهش اضطراب و تقویت سلامت روانی نوجوانان

در پژوهش‌های متعدد روان‌شناختی ثابت شده که فشار امتحانات نهایی، به‌ویژه در سن حساس ۱۷ تا ۱۸ سالگی، عامل جدی اضطراب، افسردگی، اختلال خواب و تنش‌های خانوادگی است. با توجه به این‌که امتحانات شهریور و دی، صرفاً برای ترمیم نمره یا فارغ‌التحصیلی هستند و هیچ نقش مستقیمی در سرنوشت کنکور ندارند، تکرار فشار نهایی بودن در این نوبت‌ها تنها باعث فرسایش روانی دانش‌آموزان می‌شود.

با داخلی شدن این آزمون‌ها، مدارس می‌توانند با روش‌های انعطاف‌پذیرتر و متناسب‌تر با شرایط روانی دانش‌آموزان آزمون برگزار کنند.

۵. پیشینه و تجربه موفق داخلی بودن در گذشته

در سال‌های گذشته (پیش از سراسری شدن امتحانات دوازدهم)، نوبت‌های ترمیمی شهریور و دی همواره به‌صورت داخلی برگزار می‌شدند و هیچ اختلالی در نظام آموزشی ایجاد نمی‌کردند. همچنین، در نظام‌های آموزشی سایر کشورها نیز، آزمون‌های جبرانی و ترمیمی عموماً محلی و مدرسه‌ای هستند.

بر این اساس، حذف نهایی بودن از شهریور و دی نه‌تنها اقدامی تازه یا غیرمنتظره نیست، بلکه بازگشت به تجربه موفق و سنجیده‌ی پیشین است.

۶. افزایش سرعت در صدور نتایج، فارغ‌التحصیلی و صدور دیپلم

امتحانات نهایی به‌دلیل فرایند کشوری، روند اعلام نتایج و صدور دیپلم را طولانی می‌کنند. در حالی که بسیاری از دانش‌آموزان شهریور و دی، برای ثبت‌نام در دانشگاه، مهاجرت، آزمون‌های خارجی یا استخدام نیاز فوری به مدرک دارند. داخلی شدن این دو نوبت، می‌تواند فرآیند صدور مدرک را تسهیل و تسریع کند.

۷. سازگاری با سند تحول بنیادین و سیاست‌های کلان

در اسناد بالادستی نظیر:

• سند تحول بنیادین آموزش و پرورش

• برنامه ششم توسعه

• نقشه جامع علمی کشور

بر مشارکت‌محور بودن، کاهش تمرکز در سنجش، بهبود سلامت روانی دانش‌آموزان، و ارتقای بهره‌وری نظام آموزشی تأکید شده است. تداوم آزمون‌های سنگین، پرهزینه و کم‌تأثیر برخلاف این اهداف بلندمدت و راهبردی است.

جمع‌بندی و درخواست نهایی

ما، جمعی از دانش‌آموزان، خانواده‌ها، معلمان و دغدغه‌مندان آموزش کشور، با در نظر گرفتن عدم تأثیر امتحانات نهایی شهریور و دی در کنکور سراسری، هزینه‌های سنگین اجرایی، آثار روانی منفی و بار اداری غیرضروری، خواستار آن هستیم که این آزمون‌ها همانند گذشته به‌صورت امتحانات داخلی مدارس برگزار شوند.

اجرای این پیشنهاد گامی مؤثر در جهت کاهش فشار بر نظام آموزش و پرورش، صرفه‌جویی در منابع کشور، و بهبود سلامت روانی دانش‌آموزان خواهد بود و به عدالت آموزشی نیز کمک می‌کند.

از مسئولان محترم تقاضا داریم با بازنگری در این فرآیند، تصمیمی کارآمد، هوشمندانه و مبتنی بر منافع واقعی نظام تعلیم و تربیت اتخاذ نمایند.

با امضای این کارزار، در مسیر عدالت آموزشی قدم بگذاریم.