«پاییز ۱۴۰۵؛ فصل بیدارباش و اقدام پیشگیرانه»
خطاب به:
وزارت کشور، سازمان مدیریت بحران کشور، سازمان هواشناسی، وزارت نیرو، شرکت مدیریت منابع آب ایران، استانداریها، شهرداریها، فرمانداریها، دستگاههای متولی راه و زیرساخت و کمیسیونهای تخصصی مجلس شورای اسلامی
موضوع: درخواست تدوین و اجرای فوری برنامه ملی پیشگیری، آمادگی و کاهش خسارات ناشی از بارشهای شدید، سیلاب، روانآب، آبگرفتگی، رانش زمین و سایر مخاطرات اقلیمی در پاییز و زمستان ۱۴۰۵
با سلام و احترام
کشور ایران در سالهای اخیر، همزمان با خشکسالی، کاهش منابع آب، فرونشست زمین و افزایش آسیبپذیری برخی زیرساختها، با رخدادهای بارشی شدید و سیلابهای ناگهانی نیز مواجه بوده است.
این دو پدیده متناقض نیستند؛ خشکسالی بههیچعنوان به معنای منتفیبودن خطر سیلاب نیست. یک منطقه خشک نیز ممکن است در مدت کوتاهی با بارش شدید و روانآب مخرب مواجه شود.
از سوی دیگر، شدت خسارت صرفاً به میزان بارش وابسته نیست؛ وضعیت مسیلها و رودخانهها، ظرفیت آبروها و پلها، وضعیت شبکه دفع آبهای سطحی، ساختوساز در حریم رودخانهها و مسیلها، ویژگیهای خاک و توپوگرافی، پوشش گیاهی و میزان آمادگی دستگاههای اجرایی و مردم، در تبدیل یک بارش شدید به بحران نقش تعیینکننده دارند.
ضرورت این کارزار
با توجه به شرایط اقلیمی جاری و ضرورت رصد دقیق الگوهای جوی، و همچنین تقویت پدیده النینو در سال ۲۰۲۶، لازم است دستگاههای مسئول، بدون ایجاد نگرانی عمومی، سناریوهای مختلف بارش و مخاطرات احتمالی را جدیتر بررسی کنند.
تأکید میکنیم:
این کارزار ادعای پیشبینی قطعی سیل در پاییز ۱۴۰۵ ندارد.
موضوع این کارزار، یک مطالبه کاملاً پیشگیرانه است:
اگر احتمال وقوع بارشهای شدید و رخدادهای حدی وجود دارد، چرا باید منتظر وقوع حادثه بمانیم و سپس برای مدیریت خسارت اقدام کنیم؟
اصل اساسی این مطالبه روشن است:
«پیشگیری مقدم بر درمان است.»
اینجانب شعبان رحیمی قهدریجانی، پژوهشگر اقلیم، جغرافیای کاربردی و توسعه پایدار، با توجه به مطالعات و هشدارهای پیشین خود درباره مخاطرات اقلیمی، از جمله هشدارهای مطرحشده در پاییز ۱۴۰۴، بر ضرورت حرکت از مدیریت بحران پس از حادثه به مدیریت ریسک پیش از حادثه تأکید دارم.
همچنین در بررسی کارشناسی این موضوع، بر یک اصل مهم تأکید شده است: هشدار اقلیمی باید به معنای افزایش آمادگی باشد، نه اعلام یک پیشبینی قطعی و ایجاد ترس در جامعه.
مطالبات مشخص این کارزار
از دستگاههای مسئول درخواست میشود:
۱. نقاط پرخطر سیلابی، مسیلها، رودخانههای فصلی و مناطق مستعد روانآب در سراسر کشور، بهویژه مناطق شهری و پرتردد، شناسایی و بهروزرسانی شوند.
۲. مسیلها و مسیرهای طبیعی عبور آب، پیش از شروع بارشهای شدید، از موانع، نخاله، رسوبات و ساختوسازهای مزاحم پاکسازی شوند.
۳. پلها، آبروها، دهانههای عبور آب و شبکههای دفع آبهای سطحی مورد بازرسی فنی قرار گیرند.
۴. وضعیت نقاط دارای سابقه آبگرفتگی شهری و جادهای مشخص و برای آنها برنامه عملیاتی پیشگیرانه تدوین شود.
۵. مناطق مستعد رانش زمین، ریزش و ناپایداری دامنهها شناسایی و پایش شوند.
۶. سدها و تأسیسات کنترل سیلاب بر اساس ارزیابیهای فنی و سناریوهای بارش شدید مورد بررسی قرار گیرند؛ بهویژه ظرفیت و آمادگی سرریزها و تأسیسات اضطراری.
۷. سامانه هشدار سریع سیلاب تقویت شود و هشدارها صرفاً عمومی و کلی نباشند؛ بلکه محلی، بهموقع و قابل اقدام باشند.
۸. میان سازمان هواشناسی، وزارت نیرو، مدیریت بحران، وزارت راه، شهرداریها و سایر دستگاههای مرتبط، یک زنجیره منسجم پیشبینی، هشدار و اقدام ایجاد شود.
۹. پیش از آغاز فصل بارش، مانورهای واقعی مدیریت سیلاب در مناطق پرخطر برگزار شود.
۱۰. ساختوساز و توسعه جدید در مسیرهای طبیعی عبور آب و حریمهای پرخطر، با جدیت کنترل شود.
۱۱. وضعیت زیرساختهای حیاتی شامل راهها، پلها، شبکههای آب و فاضلاب، مراکز درمانی و تأسیسات حساس در برابر بارشهای حدی ارزیابی شود.
۱۲. نقشه ملی مخاطرات اقلیمی با مشارکت متخصصان اقلیمشناسی، جغرافیا، هیدرولوژی، زمینشناسی و مدیریت بحران، بهصورت مستمر بهروزرسانی شود.
۱۳. موضوع فرونشست زمین و کاهش ظرفیت نفوذ و ذخیره آب در دشتهای بحرانی نیز در برنامه مدیریت مخاطرات کشور مورد توجه قرار گیرد.
۱۴. برای شهروندان آموزشهای ساده و عملی درباره نحوه رفتار هنگام سیلاب ارائه شود.
۱۵. در زمان صدور هشدار، مردم دقیقاً بدانند کجا نروند، از چه مسیرهایی عبور نکنند و در صورت وقوع سیلاب چه اقدامی انجام دهند.
یک مطالبه روشن از مسئولان
ما نمیخواهیم چند روز پس از وقوع یک حادثه، مسئولان در محل حادثه حاضر شوند و درباره میزان خسارت گزارش بدهند.
مطالبه ما این است که پیش از حادثه، در محل خطر حاضر شوند.
پیش از بارش:
مسیل را ببینند؛ پل را بررسی کنند؛ آبرو را باز کنند؛ نقاط حادثهخیز را ایمن کنند؛ سامانه هشدار را آزمایش کنند؛ دستگاهها را آماده کنند؛ و مردم را آموزش دهند.
باران دشمن مردم نیست.
بارش شدید یک پدیده طبیعی است؛ آنچه میتواند یک پدیده طبیعی را به بحران انسانی تبدیل کند، ترکیبی از آسیبپذیری، بیتدبیری، ضعف زیرساخت و نبود آمادگی است.
درخواست از مردم ایران
این کارزار برای ترساندن مردم نیست؛ برای وادارکردن ساختار اجرایی کشور به پیشگیری است.
اگر با این مطالبه موافق هستید، کارزار را امضا کنید.
امضای شما بسیار مهم است.
هر امضا یک پیام روشن به مسئولان کشور است:
«منتظر وقوع فاجعه نباشید؛ از امروز برای کاهش خطر اقدام کنید.»
لطفاً این کارزار را برای بازنشستگان، کارگران، کشاورزان، رانندگان، دانشجویان، استادان دانشگاه، کارشناسان، شوراهای شهر و روستا، فعالان محیطزیست، رسانهها و عموم مردم ارسال کنید.
تعداد امضاها نشان میدهد که جامعه تا چه اندازه خواهان تغییر رویکرد از «مدیریت حادثه» به «پیشگیری از حادثه» است.
سخن پایانی
النینو و لانینا را نمیتوانیم کنترل کنیم. بارش را نمیتوانیم متوقف کنیم. اما میتوانیم خطر را بشناسیم، آماده شویم و خسارت را کاهش دهیم.
پیشگیری هزینه نیست؛ سرمایهگذاری برای حفظ جان و مال مردم است.
اگر با این مطالبه موافقید، همین امروز امضا کنید و یک امضا هم به جمع امضاها اضافه کنید.
«پیشگیری مقدم بر درمان است.»
«باران نعمت خداوند است؛ بیتدبیری ما نباید آن را به فاجعه تبدیل کند.»
موفق شد
ویژه
بحث و گفتگو