بسم‌الله الرحمن الرحیم

سرکار خانم دکتر طاهره چنگیز

معاون محترم آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

رونوشت: دبیر محترم شورای آموزش پزشکی و تخصصی، رئیس محترم مرکز سنجش آموزش پزشکی

موضوع: درخواست برگزاری آزمون گواهینامه و دانشنامه (بورد) تخصصی پزشکی به‌صورت دو نوبت در سال

با سلام و احترام،

ما، جمعی از دستیاران تخصصی پزشکی دانشگاه‌های علوم پزشکی سراسر کشور، ضمن قدردانی از تلاش‌های جنابعالی و همکاران محترم آن معاونت در ارتقای کیفیت آموزش عالی سلامت، ساماندهی دوره‌های تخصصی و توجه به شأن و منزلت دستیاران، توجه آن مقام مسئول را به یکی از چالش‌های ساختاری و دیرپای دوره دستیاری جلب می‌نماییم: برگزاری سالانه و تک‌نوبتی آزمون‌های گواهینامه و دانشنامه (بورد) تخصصی.

تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که تقویم کنونی، نه‌تنها برای دستیاران آثار سنگین روحی، تحصیلی و معیشتی دارد، بلکه از منظر مدیریت نیروی انسانی، بهره‌وری سرمایه آموزش پزشکی و پاسخ‌گویی به نیاز درمانی مناطق محروم نیز کارآمدی مطلوب را ندارد. بر این اساس، به استحضار می‌رساند:

درخواست مشخص ما: موافقت با برگزاری آزمون‌های گواهینامه و دانشنامه (بورد) تخصصی پزشکی دو نوبت در سال، در فواصل حدوداً شش‌ماهه، با حفظ کامل استانداردهای علمی، محتوایی و سنجشی موجود.

بخش نخست: دلایل آموزشی و انسانی

۱. کاهش بلاتکلیفی یک‌ساله و پیشگیری از آسیب‌های روحی، تحصیلی و مالی

شمار قابل‌توجهی از دستیاران، به دلایلی که غالباً خارج از اراده و اختیار آنان است، ناچار به طولانی‌تر شدن دوره می‌شوند؛ از جمله پذیرش در مرحله تکمیل ظرفیت، استفاده از مرخصی استعلاجی یا مرخصی زایمان، وقفه کوتاه‌مدت و ناخواسته در دوره، عدم موفقیت در یکی از اجزای ارزشیابی (آزمون کتبی گواهینامه/دانشنامه، آزمون شفاهی، دفاع از پایان‌نامه) یا بروز شرایط خاص شخصی و خانوادگی. در ساختار کنونی، این افراد مجبورند یک سال کامل در وضعیت بلاتکلیفی باقی بمانند که پیامدهای آن، آسیب جدی روحی و روانی، سرخوردگی، افت انگیزه و مشکلات عمده اقتصادی و معیشتی است.

۲. شکستن «چرخه معیوب انتظار» و حفظ آمادگی علمی

تجربه نشان می‌دهد مؤثرترین بازه آمادگی برای آزمون، همان ماه‌های پایانی دوره رزیدنتی است که دستیار در متن آموزش بالینی، مطالعه پیوسته و محیط علمی قرار دارد. ایجاد وقفه یک‌ساله، این پیوستگی را قطع می‌کند و در این فاصله طولانی نیز ممکن است رخدادهای ناخواسته، دستیار را از آمادگی مطلوب دور کند؛ در نتیجه، چرخه معیوبی شکل می‌گیرد که هر سال تکرار می‌شود. فرصت شش‌ماهه، آمادگی دستیار را زنده نگه می‌دارد و از فرسایش علمی و روانی او جلوگیری می‌کند.

۳. هماهنگی با تقویم پذیرش‌های نیم‌سال دوم و ورودی‌های تکمیل ظرفیت

سیاست سال‌های اخیر وزارت بهداشت، پذیرش بخشی از دستیاران در نیم‌سال دوم و از طریق تکمیل ظرفیت بوده است. بدیهی است که زمان پایان دوره و آمادگی این گروه، طبیعتاً در میانه سال تحصیلی رخ می‌دهد. ساختار تک‌نوبتی آزمون، عملاً با تقویم پذیرش خود وزارتخانه ناهمگون است؛ لذا اصلاح آن را باید یک الزام تقویمی ـ آموزشی و نه صرفاً یک تسهیل موردی دانست.

بخش دوم: دلایل مدیریتی، اقتصادی و نظام سلامت

۴. تسریع در تأمین نیروی متخصص و خدمت‌رسانی به مناطق محروم

مناطق محروم و کم‌برخوردار کشور، نیازمند جذب سریع‌تر نیروهای متخصص هستند. تأخیر یک‌ساله در ترخیص نیروی متخصص، مستقیماً به تأخیر و خلأ در ارائه خدمات درمانی تخصصی به هم‌وطنان می‌انجامد؛ در حالی که با دو نوبت آزمون، ورود این نیروها به چرخه خدمت می‌تواند تا حدود شش ماه تسریع شود.

۵. بهره‌وری حداکثری از سرمایه آموزش پزشکی و جلوگیری از هدررفت منابع

تربیت هر پزشک متخصص، حاصل سال‌ها سرمایه‌گذاری سنگین از بودجه عمومی، ظرفیت آموزشی و منابع انسانی دانشگاه‌هاست. راکد ماندن یک پزشک متخصصِ آماده‌به‌کار در وضعیت انتظار، به معنای کاهش بازدهی این سرمایه‌گذاری ملی است. تسریع در ورود متخصصان به بدنه درمان دولتی، هم بهره‌وری نظام سلامت را افزایش می‌دهد و هم از هزینه‌های ناشی از کمبود نیرو می‌کاهد.

۶. مدیریت بهتر توزیع نیروی انسانی و ساماندهی تعهدات (ضریب کا)

برگزاری دو نوبت آزمون در سال، ابزار مدیریتی کارآمدتری در اختیار وزارتخانه و دانشگاه‌ها قرار می‌دهد تا توزیع متخصصان، جابه‌جایی نیرو و رفع کمبود دانشگاه‌ها را در دو بازه زمانی در سال برنامه‌ریزی کنند؛ به‌جای آنکه تمام ظرفیت تخصیص نیرو به یک مقطع سالانه محدود شود. این امر انعطاف‌پذیری سیاست‌گذاری نیروی انسانی را به‌طور معنادار افزایش می‌دهد.

۷. پیشگیری از فرسودگی شغلی و تقویت ماندگاری نخبگان پزشکی

بلاتکلیفی طولانی و فقدان چشم‌انداز روشن پس از سال‌ها کار پرتنش، یکی از عوامل اصلی فرسودگی شغلی، سرخوردگی و افزایش تمایل به ترک خدمت یا مهاجرت در میان نخبگان پزشکی است. ایجاد چشم‌انداز کوتاه‌مدت و قابل‌برنامه‌ریزی، شش‌ماهه، حس امید، تعلق و ماندگاری را در بدنه نظام سلامت تقویت می‌کند و به‌عنوان یک سیاست پیشگیرانه در حوزه سرمایه انسانی سلامت عمل می‌نماید.

۸. ارتقای کیفیت فرایند سنجش و کاهش بار اجرایی

توزیع داوطلبان در دو نوبت، بار تجمیعی اجرایی مرکز سنجش آموزش پزشکی و دانشگاه‌های برگزارکننده را سرشکن می‌کند و امکان برنامه‌ریزی دقیق‌تر برای آزمون‌های ساختارمند بالینی (مانند OSCE) و آزمون‌های شفاهی، تأمین ممتحنان و فراهم‌کردن فضاهای استاندارد را بهبود می‌بخشد. این تغییر، نه تضعیف، بلکه تقویت کیفیت سنجش است.

بخش سوم: انطباق با الگوهای مرجع بین‌المللی (Benchmarking)

بررسی ساختار سنجش در معتبرترین نهادهای آموزش پزشکی جهان نشان می‌دهد که برگزاری آزمون‌های صلاحیت تخصصی در بیش از یک نوبت در سال، یک رویه استاندارد و پذیرفته‌شده است:

این الگو نشان می‌دهد که دست‌کم دو نوبت آزمون در سال، استانداردی جهانی برای حفظ پویایی نیروی کار سلامت و کوتاه‌کردن فاصله میان پایان آموزش بالینی و آغاز خدمت حرفه‌ای است. هم‌راستایی با این رویه، با اهداف بین‌المللی‌سازی آموزش پزشکی کشور نیز همسو است.

درخواست نهایی

با عنایت به مراتب فوق و با تکیه بر اختیارات آن معاونت محترم در ساماندهی آموزش علوم پزشکی، به‌جد خواهشمندیم دستور فرمایید:

۱. موضوع برگزاری آزمون‌های گواهینامه و دانشنامه تخصصی پزشکی دو بار در سال در شورای آموزش پزشکی و تخصصی مطرح و بررسی شود؛

۲. در صورت صلاحدید، کارگروهی متشکل از نمایندگان مرکز سنجش آموزش پزشکی، هیئت‌های ممتحنه و نمایندگان دستیاران، تقویم و سازوکار اجرایی آن را تدوین کند؛

۳. نتیجه بررسی، از طریق دانشگاه‌ها به اطلاع دستیاران رسانده شود تا امکان برنامه‌ریزی تحصیلی و شغلی برای آنان فراهم گردد.

اطمینان داریم موافقت با این درخواست کارشناسی، گامی مؤثر در جهت تسریع خدمت‌رسانی به مردم عزیز، ارتقای سلامت روان دستیاران، بهره‌وری بیشتر سرمایه آموزش پزشکی و هم‌راستایی با استانداردهای جهانی خواهد بود.

پیشاپیش از حسن توجه، درایت مدیریتی و مساعدت جنابعالی صمیمانه سپاسگزاریم.

با تجدید احترام

از طرف: جمعی از دستیاران تخصصی پزشکی دانشگاه‌های علوم پزشکی سراسر کشور