فاطمه باباخانی: تخریب در ارتفاعات بینالود فعلاً متوقف شده است، اما فعالان محیط‌زیست نگران‌اند ادامه اکتشاف معدن در این کوهستان و احتمال صدور مجوز بهره‌برداری، سرنوشتی مشابه کوهستان شاهوار برای آن رقم بزند؛ جایی که فعالیت معدن بوکسیت تاش به مناقشه‌ای حدود ۱۵ساله تبدیل شده و تخریب گسترده‌ای به دنبال داشته است.
کارزار «درخواست نجات بینالود، توقف کامل تخریب، نجات میراث طبیعی ایران» روز ۲۲ مهر راه افتاد و تاکنون نزدیک به چهار هزار نفر آن را امضا کرده‌اند. در این کارزار از رئیس‌جمهور و دستگاه‌های مسئول خواسته شده است ضمن توقف کامل عملیات تخریب، مجوزها و استعلام‌های قانونی را به‌صورت شفاف بررسی کنند. مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری اما می‌گوید فعالیت غیرقانونی در این محدوده، شش روز پیش از راه‌اندازی کارزار متوقف شده است.
«رضا ابراهیم‌نیا»، کارمند بازنشسته اداره‌کل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان خراسان رضوی، از طریق یک گروه تلگرامی کوهنوردی در جریان تخریب کوهستان بینالود قرار گرفت. صعود چندباره به این قله ۳۲۰۰متری باعث شد به این خبر علاقه‌مند شود. پس از چند روز پیگیری، راهکاری که به نظرش رسید، ثبت کارزار «درخواست نجات بینالود، توقف کامل تخریب، نجات میراث طبیعی ایران» بود. «عکس کوهنوردان نشان می‌داد تا پای قله تخریب شده است. خوشبختانه فعلاً کار متوقف شده، اما چرا مسئولان همان روز اول جلوی این کار را نگرفتند تا حجم تخریب این‌قدر زیاد نشود؟»
ابراهیم‌نیا سابقه کوهنوری دارد و قله‌های زردکوه بختیاری، شیرکوه، سهند و سبلان را صعود کرده است؛ این‌ها جدا از صعودهای چندباره‌اش به بینالود است. این صعودها باعث شده‌اند هم شناخت دقیقی از منطقه داشته باشد و هم نسبت به اکوسیستم کوهستانی حساس‌تر شود. به گفته او، ماشین‌آلات معدنی از چند روستا گذشته‌اند، اما نه دهیاری و نه نهادهای ناظر متوجه عبور آن‌ها نشده‌اند. «چرا هیچ‌کس نپرسیده این لودرها کجا می‌روند؟ مگر ما چند قله معروف در کشور داریم که در حفاظت از آن‌ها این‌قدر بی‌تفاوت عمل می‌کنیم؟ این از عجایب کشور ماست که مسئولی پیگیر این تخریب‌ها نمی‌شود تا همان روز اول جلوی آن را بگیرد.»
روز اول جلوی تخلف را گرفتیم
مدیرکل منابع طبیعی و ابخیزداری استان خراسان رضوی، پیگیری تصرفات را بخشی از روال روزمره این اداره‌کل می‌داند. به گفته «علی شکاری»، عجیب است که این پرونده چنین سروصدایی به راه انداخته، درحالی‌که همان روز اول به آن ورود کرده‌اند. «غروب پنجشنبه ۱۶ مهر از موضوع خبردار شدیم و همان وقت نامه‌ای را برای فرد متخلف فرستادیم. به‌علاوه، صبح روز بعد همکاران ما شش ساعت در منطقه پیاده‌روی کردند و جلوی تخلف را گرفتند.»
این مقام مسئول، حجم تخریب را جاده‌ای دوکیلومتری با عرض سه تا چهار متر عنوان می‌کند. به گفته او، این تخریب باعث شده است متخلف یک میلیارد تومان جریمه شود. «دادستان به این موضوع ورود کرده و قرار است در دادگاه به آن رسیدگی شود. آن‌ها جریمه خودشان را هم به آن اضافه می‌کنند و ممکن است متخلف به بذرکاری و نهال‌کاری در عرصه تخریب‌شده هم ملزم شود.»
پرونده تا احیای عرصه پیگیری می‌شود
مشاور حقوقی رئیس سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری از تعهد محضری معدن در دفترخانه اسناد رسمی خبر می‌دهد. «محمد داس‌مه» می‌گوید: «معدن‌کار تعهد داده که جاده معدنی جدید احداث نکند. متأسفانه آن‌ها از روز تعطیل استفاده کرده و با یک دستگاه بیل مکانیکی حدود دو کیلومتر از عرصه کوهستانی را تیغ زده‌اند. همین موضوع باعث شکایت کیفری از آن‌ها و توقیف بیل مکانیکی شده است.»
به گفته داس‌مه، مبلغ جریمه ۹۰۰ میلیون تومان است. این مبلغ جدا از تعهد متخلف برای احیای عرصه تخریب‌شده است. «در نامه به فرمانده یگان حفاظت، مدیرکل بازرسی سازمان منابع طبیعی و معاون حقوق عامه دادستانی کل کشور خواستار پیگیری جدی این پرونده شده‌ایم.»
«علی کشمیری»، کوهنورد و فعال محیط‌زیست ساکن مشهد، می‌گوید رشته‌کوه بینالود از یک سو به شهرستان نیشابور و از سوی دیگر به شهرستان طرقبه‌شاندیز می‌رسد. مرتفع‌ترین قسمت این رشته‌کوه، قله بینالود با ارتفاع ۳۲۱۱ متر است. بخشی از این منطقه با وسعت تقریبی ۶۲ هزار هکتار، منطقه حفاظت‌شده و بخش دیگری با وسعت حدود ۷۷۰۰ هکتار، اثر طبیعی ملی است. «منطقه‌ای که این تخلف در آن صورت گرفته، از نظر ارتفاع و فاصله هوایی، حدود هفت کیلومتر با این مناطق چهارگانه محیط‌زیستی فاصله دارد.»
این فعال محیط‌زیست، تخریب صورت‌گرفته را مربوط به اوایل مهرماه و در قسمتی موسوم به «سوزنی‌ها»، نزدیک جان‌پناه «مدرس»، می‌داند. «آن زمان کوهنوردان از احداث جاده‌ای با عرض تقریباً پنج متر خبر دادند. متخلفان کوه را تراشیده و خاک آن را به قسمت دیگر، در سمت مجاور، ریخته بودند. این کار باعث شده بود چند کیلومتر از منطقه، در ارتفاع ۲۷۰۰ تا ۲۸۰۰ متری و با عرض حدود هشت تا ۱۰ متر، تخریب شود.»
به گفته او، همان زمان تصاویر این تخریب در فضای مجازی منتشر شد و اعتراض فعالان و شبکه سمن‌های محیط‌زیستی را به دنبال داشت. در نهایت، منابع طبیعی با این اعتراض‌ها به مسئله ورود کرد. «بعد از دو تا سه هفته شاهد ورود نهاد متولی بودیم. این جاده راه دسترسی به معدنی با عنوان معدن پلی‌متال است که برای اکتشاف مجوز گرفته تا ببینند این محدوده ذخایری مثل مس و روی دارد یا نه.»
کار اکتشاف معمولاً به تجهیزات سنگین نیاز ندارد، اما معدن‌کار برخلاف تعهد محضری، جاده جدید احداث کرده است. فارغ از این موضوع، در این پرونده چند ابهام هم وجود دارد. کشمیری یکی از آن‌ها را به پیگیری‌نشدن ماجرا از سوی دهیاری روستای بار مرتبط می‌داند؛ روستایی در حوالی نیشابور که ماشین‌آلات کارشان را از محدوده آن آغاز کرده‌اند. ابهام دوم درباره خود عملیات اکتشاف است. «فرض کنید معدن‌کار جاده هم نمی‌زد، عملیات اکتشاف انجام می‌شد و محدوده، خلوص مدنظر را از نظر مواد معدنی داشت. آیا مرحله بعدی این است که سراغ پروانه بهره‌برداری برود؟ چه تضمینی وجود دارد که سرنوشت بینالود مشابه کوهستان شاهوار در شاهرود نباشد؟»
محدوده‌ای که این تخلف در آن صورت گرفته، خارج از مناطق چهارگانه است و به گفته کشمیری، نیازی به گرفتن مجوز از سازمان حفاظت محیط‌زیست ندارد. این منطقه زیستگاه غنی حیات‌وحش است و در آن پلنگ، گرگ، کفتار، گله‌های قوچ و میش، پرندگان شکاری و دیگر پستانداران کوچک مشاهده شده‌اند. «این منطقه زیستگاهی کاملاً غنی و دست‌نخورده است. گون‌هایی که در این مسیر با بیل مکانیکی از بین رفته‌اند، ۱۰۰ تا ۲۰۰ سال عمر دارند. مسئولان می‌گویند متخلف را حدود ۹۰۰ میلیون تومان جریمه کرده‌ایم، اما مگر واقعاً می‌شود میزان تخریبی را که آنجا صورت گرفته، با این اعداد سنجید؟»
او از ورود به‌موقع‌نداشتن دستگاه‌های نظارتی هم انتقاد دارد. «بعد از حدود دو، سه هفته که این جاده را به طول تقریبی سه کیلومتر احداث کردند و بخش بزرگی از این زیستگاه و کوهستان را از بین بردند، تازه منابع طبیعی از طریق اعتراض‌های مردمی، کوهنوردان، فعالان و علاقه‌مندان به محیط‌زیست متوجه ماجرا شد. پس نقش نهادهای نظارتی چیست و در این دو، سه هفته کجا بودند؟ با توجه به اینکه ماشین سنگین باید از سمت روستای بار وارد منطقه می‌شد، دهیاری آنجا چه کار می‌کرد؟ آیا دانسته در قبال این اتفاق سکوت کرده‌اند یا ماشین‌آلات سنگین طوری رد شده‌اند که هیچ‌کس آن‌ها را ندیده است؟ در هر روستایی به‌محض اینکه اتفاقی بیفتد، همه متوجه می‌شوند؛ اما چطور در این ماجرا سکوت کردند و بعد از اعتراض‌های مردمی تازه اظهارنظر می‌کنند؟»
کشمیری به مشخص‌نشدن محدوده اثر طبیعی ملی از سوی سازمان حفاظت محیط زیست انتقاد دارد و می‌پرسد چرا ارتفاعات در این جانمایی لحاظ نشده‌اند. «انتخاب چنین محدوده‌ای مانند این است که درباره دماوند، گوسفندسرا یا بارگاه سوم را به‌عنوان اثر طبیعی ملی معرفی کنید و خود قله اثر طبیعی ملی نباشد. در این موضوع باید سازمان محیط‌زیست شفاف‌سازی کند که چرا قسمت‌های حیاتی و کلیدی کوهستان بینالود جزو مناطق چهارگانه نیستند تا شاهد چنین تخریب‌هایی باشیم.»
.
منبع: پیام‌ما
ویژه
