نویسنده ایمان بیک: عصر سهشنبه، ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۵، نشست تخصصی «کارزارهای حق اینترنت» با حضور جمعی از فعالان مدنی و فضای مجازی، کارشناسان ارتباطات، نمایندگان انجمنهای صنفی، استادان دانشگاه و فعالان کسبوکارهای دیجیتال برگزار شد. پلتفرم «کارزار» که بستر ثبت بیش از ۱۲۰ کارزار مردمی با مجموع نزدیک به نیممیلیون امضا در اعتراض به قطع اینترنت، اینترنت طبقاتی و فیلترینگ بوده است، از ۱۷ مقام مسئول کشوری برای حضور در این نشست دعوت کرده بود. اما همانطور که برگزارکنندگان اعلام کردند، هیچ یک از مسئولان دعوتشده در جلسه حاضر نشدند و «سنت کنسلی در دقیقه ۹۰» ادامه یافت. در این نشست چهارساعته، فعالان حوزه اینترنت، شبکه ملی اطلاعات را زیرساختی دانستند که امکان قطع کامل اینترنت را برای حاکمیت فراهم کرده است. آنها اینترنت طبقاتی را گامی به سوی ناامنی دیجیتال عنوان کردند و هشدار دادند که احساس تبعیض ناشی از دسترسی ممتاز برخی گروهها، خشم اجتماعی را به سطحی بیسابقه رسانده است.
تداوم یک سنت دولتی: کنسلی در دقیقه ۹۰
«امیرحسین ناطقی»، عضو هیئتمدیره پلتفرم کارزار، در ابتدای این رویداد با اشاره به غیبت مسئولان دولتی و حاکمیتی دعوت شده به این رویداد گفت: «۲۰ نفر از مسئولان را به صورت رسمی دعوت کردیم، ولی سنت کنسلی در دقیقه ۹۰ همچنان پابرجاست.»
او افزود: «نزدیک به نیممیلیون امضا ارزش دارد که هر جلسهای به خاطرش کنسل شود. با این حال و با وجود اینکه از یک هفته قبل هماهنگیها انجام شده بود و مسئولان حضورشان را تایید کرده بودند، در لحظه آخر به دلایلی مثل تغییر زمان جلسات مهم، حضورشان را لغو کردند.»
آه میکشم؛ پس هستم
«حامد بیدی»، مدیرعامل کارزار، موضوع اصلی این استارتاپ را تولید قدرت اجتماعی و تلاش برای پاسخگو ردن مسئولان عنوان کرد، اما موضوع را فراتر از مسئولان دانست و گفت: «وقتی در جامعه اتفاقی میافتد، مردم در قالب امضای کارزارها واکنش نشان میدهند. در واقع کارزارها و امضاها آه و فغانی است که مردم از سر درد بر میآورند.»
به گفته بیدی، «این آه و فغان شاید دردی را درمان نکند، اما نشان میدهد جامعه ما هنوز زنده است و حسگرهایش فعالند.»
او در ادامه این پرسش را به عنوان موضوع اصلی بحث مطرح کرد که «نظام حکمرانی ما با اینترنت چه مشکلی دارد و آیا حاکمیت از نظر حقوقی مجاز است دارد چنین محدودیتی ایجاد کند؟»
قطع اینترنت حس ناامنی را به جامعه منتقل میکند
«وحید فرید»، فعال شبکه و اینترنت، در این نشست به تشریح ریشههای فنی محدودیتها و ارتباط آن با شبکه ملی اطلاعات پرداخت.
وحید گفت: «شبکه ملی اطلاعات به عنوان زیرساختی که به حکومت امکان قطع کامل اینترنت را میدهد، محصول دو دوره ریاستجمهوری روحانی است و تمامی تجربههای قطع اینترنت نیز در دولتهای اصلاحطلب شکل گرفته است.»
این فعال حوزه اینترنت، درباره تفاوت قطع اینترنت در دوره جنگ اخیر با تجربههای قبلی در سالهای ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ گفت: «در دفعات قبل برخی سرویسها مسدود میشد؛ اما در مورد اخیر شاهد خاموش شدن کامل اینترنت و ایجاد وایستلیست به صورت موردی هستیم.»
او ادامه داد: «در کنار افرادی که خط سفید داشتند، حالا پروژه اینترنت طبقاتی هم با نام شیک اینترنت پرو در دست اجراست.»
او افزود: «شبکه ملی اطلاعات که قرار بود سرعت را افزایش دهد، امروز امکان مسدودسازی کامل اینترنت و فعال ماندن سرویسهای دولتی را فراهم کرده است.»
او هشدار داد که اینترنت طبقاتی نه فقط تبعیضآمیز، بلکه ناامن است:
در شرایط قطع اینترنت، دستگاهها بهروزرسانی امنیتی دریافت نمیکنند و به زامبیهای قابل نفوذ تبدیل میشوند. در واقع اینترنت طبقاتی قدمی به سوی ناامنی دیجیتال است.
او با بیان اینکه اینترنت طبقاتی به کسبوکارها هم کمکی نمیکند، گفت:
توجه نمیکنند که کسبوکار بدون مردم کسبوکار نیست و دسترسیاش به اینترنت دردی را دوا نمیکند. از سوی دیگر، کسبوکاری که اینترنت ممتاز میگیرد از نظر مردم رانتی محسوب میشود و جرات استفاده از آن را هم نخواهد داشت. بنابراین اینترنت پرو و سفید اثر معکوس دارد.
فرید ادامه داد: «از دید من حاکمیت با قطع اینترنت به جامعه احساس ناامنی را منتقل میکند. شهروندان با احساس عدم امنیت، داراییهایشان را از چرخه اقتصاد خارج میکنند و این مسائل آسیبهای جانبی را هم متوجه کشور میکند.»
رویای طراحان اینترنت طبقاتی در حال تعبیر است
«علیرضا یعقوبی»، رئیس انجمن فینتک، نیز با بیان اینکه بدون دسترسی نامحدود کاربران، عملاً اقتصاد دیجیتال نخواهیم داشت، گفت: «طبیعی است که در فضای جنگی موضوع امنیت کشور در نظر گرفته شود. اما آنچه الان دارد اتفاق میافتد، چیزی است که سالها برای آن برنامهریزی شده است. امروز داریم آرزوی طراحان فیلترینگ و اینترنت طبقاتی را بهچشم میبینیم.»
به گفته او، درک درستی از مفهموم امنیت وجود ندارد. در عین حال مافیاهای متعدد در این حوزه بسیار قدرتمندند و امنیت بهانهای شده برای قدرتهای پنهان.
هر کشوری شبکه ملی اطلاعات نداشته باشد، حذف خواهد شد
«محمدمهدی حبیبی»، مدیرعامل انجمن فضای مجازی پاک (فمپ)، جزو معدود حامیان سیاستهای محدودسازی در این جلسه، به الزامات حکمرانی فضای مجازی پرداخت.
او با تاکید بر اینکه سکوهای بینالمللی قاعدهگذار هستند و یک سلطه بیرقیب دیکتاتورگونه دارند، توضیح داد: «به مواردی مثل اینستاگرام دقت کنید؛ تا کنون چقدر مهندسی محتوا کرده؟ چقدر پست حذف کرده؟ آیا اگر کارزار راه بیندازیم میتوانیم در مدیریت اینستاگرام تغییر ایجاد دهیم؟ در این سکوها و مدیریت جهانی اینترنت هیچ گونه اعمال اراده از سوی مردم دیده نمیشود.»
حبیبی گفت:
در دنیای امروز، جامعهای که شبکه ملی اطلاعات و پلتفرمهای خودش را نداشته باشد. حذف میشود. اینترنت چیزی جز شبکه ملی اطلاعات کشورها نیست و این شبکه هرچه قویتر و مستقلتر باشد، امنیت بیشتر و اقتصاد قویتر خواهد بود.
شرکتها بدون اینترنت میمیرند
اتحادیه تولید و نشر محتوا در فضای مجازی، از جمله نهادهای صنفی است که برای اعضایش اینترنت سفید فراهم میکند.
«علی محمدپور»، عضو هیئت مدیره این اتحادیه و دبیر انجمن ناشران دیجیتال، در نشست کارزار به دفاع از سیاست اتحادیه مذکور پرداخت و گفت: «نزدیک به ۵ هزار کسبوکار عضو دغدغه اینترنت داشتند و اتحادیه هم اجازه داشت لیست دسترسی ارسال کند.»
او با بیان اینکه «با فیلتر موافقم ولی با فقط فیلتر بهشدت مخالفم»، به توضیح این دیدگاه پرداخت و افزود: «همه دولتها روی اینترنت اعمال حاکمیت میکنند و این قابل پذیرش است. اما من با حق دسترسی نیز کاملاً موافقم.»
محمدپور همچنین با بیان اینکه اینترنت مثل یک بدن زنده است، اعلام کرد که وایتلیست کردن اینترنت کار غلطی است.»
او گفت: «ما با اینترنت طبقاتی مخالفیم. طبقهبندی باید عقلایی باشد. دسترسی فرد بزرگسال نباید با کودک یکسان باشد.»
دبیر انجمن نشر دیجیتال همچنین معتقد است که اینترنت پرو، یک سناریوی طبقهبندی اینترنت نیست و از درخواست بخش خصوصی بیرون آمده است.
او توضیح داد: «به نظر ما در شرایط امنیتی نباید اینترنت کسبوکارها قطع شود. بخش خصوصی بدون اینترنت میمیرد. این نظر بخش خصوصی در جلسات مختلف مطرح شد و نتیجه آن طرح بدی به نام اینترنت پرو بود که طراحیاش بدون حضور و دریافت نظر بخش خصوصی انجام شد. ما با اینکه با اینترنت پرو مخالف بودیم به کسبوکارها کمک کردیم که اینترنت پرو بگیرند.»
او همچنین عامل مشکلات اینترنت در کشور را نبود مفاهمه بین کسبوکارها با حکومت دانست و گفت که کسبوکارها باید این مفاهمه را شکل بدهند.
مطالبه اصلی، مطالبه شفافیت داده است
«سبحان یحیایی»، عضو هیئت علمی دانشکده ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی، به نقد صحبتهای محمدپور پرداخت و پرسید: «چه کسی به حاکمیت حق فیلتر کردن داده و این صلاحیت از کجا آمده است؟»
او گفت: «دولت صاحب تفویض اختیاری از جانب مردم است و هیچ مرجعی نمیتواند صلاحیتی بالاتر از مردم داشته باشد.»
این استاد دانشگاه با تاکید بر اینکه مسئله اینترنت ذیل موضع حاکمیت در مواجهه با داده تعریف میشود، افزود:
نمیدانیم طرف صحبت ما در مورد اینترنت کیست و از چه کسی باید بخواهیم دستش را از روی دکمه قطع اینترنت بردارد. حق دانستن مردم به رسمیت شناخته نمیشود. بنابراین مطالبه اصلی ما باید شفافیت داده باشد.
حق اینترنت آزاد قابل مذاکره نیست
«سعید سوزنگر»، فعال شبکه و اینترنت، نیز با بیان اینکه اینترنت زیرساختی اساسی برای زندگی و حق شهروندی است، تاکید کرد که این حق اصولاً قابل مذاکره نیست.
او افزود:
حکومت حق ندارد فیلتر کند یا برای آنچه مردم در فضای مجازی میبینند، تعیین تکلیف کند.
سوزنگر همچنین سیستم طبقاتی و اینترنت پرو را از پایه و اساس غلط و غیر قابل دفاع دانست و گفت: «اینترنت باید به طور کامل و آزاد در اختیار همگان باشد و برای حمایت از کسبوکارها، سرویسهای اضافه به آنها داده شود. هیچ نهاد صنفی و انجمنی نباید بتواند برای گرفتن دسترسی طبقاتی وارد مذاکره شود.»
مسئله حامیان فیلترینگ، رسانه است
«محمد کشوری»، کارشناس ارتباطات و مدیرعامل گروه طیف نیز با آسیبشناسی تاریخی در این زمینه گفت: «بعد از اتفاقات ۱۸ و ۱۹ دی، خدمت رئیسجمهور رسیدیم و ایشان گفت هم خواستار بازگشایی بودند. اما تعدادی از افراد تصمیمساز بر دغدغه مسئولان سوار میشوند و گزارشهایی ارائه میدهند که به وضعیت فعلی انجامیده است.»
او گفت:
به جایی رسیدهایم که شبکه ملی اطلاعات که باید مایه افتخار باشد، تبدیل به یک موضوع غیرقابل دفاع شده، چون اکثر مردم را از حق و نیازشان محروم کرده است.
کشوری ادامه داد: «برداشت من این است که این شرایط، فرصتی استثنایی برای موافقان محدودسازی اینترنت بهوجود آورده است.
او علتالعلل وضعیت فعلی را رسانه دانست و توضیح داد:
مشکل موافقان محدودسازی با رسانههایی مثل اینستاگرام و توییتر است. اما این رویکردهای غلط رسانهای بهویژه در صداوسیماست که مرجعیت رسانه را به خارج از کشور منتقل کرده است.
به گفته او، طراحان اینترنت پرو نیز از این فرصت برای سودجویی استفاده کردهاند.
هشدار جامعهشناسان: اینترنت در کنار تورم و اشتغال، اولویت اول مردم
«سمیه توحیدلو»، رئیس انجمن جامعهشناسی ایران، نیز در این نشست، قطع اینترنت را از منظر اجتماعی خطرناک توصیف کرد و با ارائه دادههای پژوهشی گفت:
نظرسنجیها نشان میدهد که اینترنت در کنار تورم و اشتغال قرار گرفته و با درصدهای بالای ۷۰ تا ۸۰ درصد، یکی از مهمترین دغدغههای مردم است.
توحیدلو معتقد است که در زمینه قطع اینترنت حاکمیت هزینه-فایده انجام نداده و متوجه نیست چه میزان خشم تولید میکند.
او افزود: «آنچه در این وضعیت تشدید میشود، شکاف دیجیتال و محرومیت نسبی و شکاف حاکمیت-ملت است.»
این جامعهشناس تصریح کرد:
حاکمیت اینترنت را عامل اعتراض و نارضایتی میداند؛ اما اینترنت فقط یک ابزار است و احساس تبعیض و نابرابری بزرگترین محرک نارضایتی و خشم است.
توحیدلو نسل امروز را نسلی دانست که مسئله ارتباطات برایش بنیادی است. او گفت: «نسل جدید دوست دارد درگیر گیم شود. مگر میتوانیم سبک زندگی آنها را مشروع یا غیرمشروع بدانیم؟»
او هشدار داد که اگر این روند ادامه یابد، شکاف دولت و ملت به زودی ما را به شرایط مشابه دی ماه خواهد رساند.
بهباور او احساس تبعیض ناشی از اینترنت طبقاتی در دوران قطع اینترنت اخیر، باعث تشدید خشم اجتماعی میشود. توحیدلو گفت: «میتوان گفت در دوران قطع اینترنت دیماه، احساس خشم اجتماعی ناشی از قطع اینترنت کمتر بود، زیرا تقریباً اینترنت تمام کاربران قطع شده بود اما در قطع اینترنت اخیر، برخی از افراد از این مسئله مستثنی شدهاند. اینترنت طبقاتی و دسترسیهای خاص باعث ایجاد حس تبعیض و تشدید خشم اجتماعی در پی آن میشود.»
استثنای قطع اینترنت به اصل تبدیل شده
«محمدجعفر نعناکار»، حقوقدان، نیز با اشاره به ریشههای ساختاری بحران گفت: «نخستین بار اینترنت در سال ۹۷ قطع شد، اما حالا این استثنا تبدیل به اصل شده است.»
او افزود: «در ایران ۳۲ نهاد قانونگذاری داریم و اتفاقات اخیر هم نشان میدهد بخشی از قدرت به ساختار غیر رسمی منتقل شده است. بخش خصوصی نیز جایی در تصمیمات ندارد و ما نمیدانیم باید مشکل اینترنت را از کجا پیگیری کنیم.»
نعناکار با تاکید بر اینکه شبکه ملی اطلاعات لازم است، افزود: «اما این به معنای مجوز برای قطع دسترسی به ارتباطات نیست..»
.
منبع: دیجیاتو
ویژه
