خطاب به نهادهای محترم تصمیمگیر و سیاستگذار حوزه سلامت و نظام پزشکی
موضوع: درخواست امضای جمعی متخصصین پزشکی
همکاران ارجمند و فرهیخته،
با احترام کامل به تمامی اعضای جامعه پزشکی و با تأکید بر حفظ حقوق بیماران و ضرورت پاسخگویی حرفهای پزشکان، این درخواست با هدف صیانت از شأن، جایگاه علمی، امنیت حرفهای و حقوق صنفی متخصصین پزشکی مطرح میشود.
مسئلهای که امروز نیازمند توجه جدی و تصمیمگیری کارشناسی است، صرفاً موضوع درآمد و تعرفه نیست؛ بلکه مجموعهای از مسائل ساختاری است که امنیت حرفهای پزشک متخصص را تحت تأثیر قرار داده و در نهایت میتواند بر کیفیت ارائه خدمات درمانی نیز اثرگذار باشد.
متخصصی که پس از سالها تحصیل، دستیاری، کشیک، آموزش و کسب مهارت، مسئولیت مستقیم سلامت و گاه جان بیمار را بر عهده میگیرد، باید در کنار مسئولیتپذیری حرفهای، از امنیت شغلی و قضایی منطقی و عادلانه نیز برخوردار باشد.
۱. ضرورت حمایت از متخصصین در فرآیند رسیدگی به شکایات پزشکی
بدیهی است حق قانونی بیمار برای اعتراض، شکایت و پیگیری حقوق خود باید محترم شمرده شود و هیچ پزشکی نباید در برابر قصور واقعی از پاسخگویی مصون باشد.
اما در مقابل، حق شکایت نباید به ابزاری برای اعمال فشار، تهدید، انتقامگیری، مطالبه مالی ناموجه یا آسیب به اعتبار حرفهای پزشک تبدیل شود.
در شرایط فعلی، صرف طرح شکایت میتواند برای پزشک تبعات مختلف حرفهای، روانی، اجتماعی و اقتصادی ایجاد کند؛ حتی در مواردی که نهایتاً قصور پزشکی احراز نمیشود.
از اینرو ضروری است:
- میان عارضه قابل پیشبینی درمان، نتیجه نامطلوب، عارضه اجتنابناپذیر و قصور پزشکی تفکیک علمی و دقیق صورت گیرد.
- صرف وقوع یک نتیجه نامطلوب یا عارضه، بدون احراز تخلف از استانداردهای علمی و حرفهای، مبنای انتساب قصور قرار نگیرد.
- در ارزیابی پروندهها، شرایط واقعی بیمار، شدت بیماری، فوریت درمان، امکانات موجود، پیچیدگی عمل و ریسکهای شناختهشده هر مداخله پزشکی مورد توجه قرار گیرد.
- از تبدیل فرآیند شکایت به ابزاری برای تهدید، اخاذی، فشار برای دریافت وجه یا تخریب حیثیت حرفهای پزشک جلوگیری شود.
- در مواردی که شکایت پس از بررسی کارشناسی فاقد مبنای علمی تشخیص داده میشود، سازوکارهای قانونی لازم برای جلوگیری از تکرار شکایات بیاساس و سوءاستفاده از فرآیندهای قانونی مورد توجه قرار گیرد.
۲. ضرورت تقویت استقلال و تخصص کمیسیونهای پزشکی و پزشکی قانونی
یکی از مهمترین ارکان اعتماد عمومی به نظام رسیدگی به تخلفات پزشکی، استقلال، بیطرفی و تخصص کارشناسان و کمیسیونهای پزشکی است.
تشخیص قصور پزشکی، بهویژه در اعمال جراحی تخصصی، یک موضوع کاملاً علمی و تخصصی است و نمیتوان آن را صرفاً بر اساس نتیجه درمان یا برداشت غیرتخصصی از پرونده ارزیابی کرد.
بنابراین درخواست میشود:
۱. در پروندههای تخصصی، ارزیابی توسط متخصص همان رشته یا رشته مرتبط و دارای صلاحیت علمی کافی انجام شود.
۲. در پروندههای جراحی، علاوه بر بررسی مستندات، استانداردهای علمی و تکنیکهای پذیرفتهشده زمان انجام عمل ملاک ارزیابی قرار گیرد.
۳. کمیسیونها میان خطای قابل انتساب، عارضه شناختهشده، عارضه اجتنابناپذیر و نتیجه نامطلوب درمانی تفکیک روشن و مستند ایجاد کنند.
۴. در ارزیابی عملکرد پزشک، صرفاً نتیجه نهایی درمان ملاک قرار نگیرد؛ بلکه فرآیند تصمیمگیری پزشکی، اندیکاسیون درمان، شرایط بیمار، رضایت آگاهانه، امکانات موجود و استانداردهای علمی زمان درمان نیز بررسی شود.
۵. در پروندههای پیچیده، نظر کارشناسی چند متخصص از همان حوزه و در صورت لزوم نظر کارشناسان رشتههای مرتبط اخذ شود.
۶. هویت و صلاحیت علمی کارشناسان پروندههای تخصصی، تا حد امکان به نحوی تعیین شود که تخصص واقعی و تجربه عملی آنان با موضوع مورد رسیدگی تناسب داشته باشد.
۳. جلوگیری از تبدیل شکایت پزشکی به ابزار فشار
ما معتقدیم همانگونه که بیمار باید در برابر قصور واقعی حمایت شود، پزشک نیز باید در برابر شکایتهای فاقد مبنای علمی، تکراری، انتقامجویانه یا با هدف اعمال فشار غیرقانونی حمایت شود.
هیچ نظام سلامت پایداری نمیتواند از پزشک انتظار پذیرش مسئولیتهای سنگین داشته باشد، اما در مقابل، او را در برابر هرگونه شکایت، بدون برخورداری از فرآیند کارشناسی دقیق و عادلانه، رها کند.
امنیت حرفهای پزشک، در تضاد با حقوق بیمار نیست؛ بلکه یکی از پیششرطهای ارائه خدمات درمانی باکیفیت است.
۴. بازنگری در جایگاه اقتصادی و حرفهای متخصصین
در کنار موضوع امنیت حرفهای، لازم است جایگاه اقتصادی متخصصین نیز مورد بازنگری جدی قرار گیرد.
پزشکی تخصصی حاصل سالها آموزش، مسئولیت، تجربه و سرمایهگذاری علمی است. با این حال، در بسیاری از رشتهها فاصله قابل توجهی میان میزان مسئولیت و ریسک حرفهای متخصص با جایگاه اقتصادی واقعی او ایجاد شده است.
ادامه تحصیل در فوقتخصص یا فلوشیپ باید یک انتخاب علمی و حرفهای باشد، نه اینکه به دلیل ساختار اقتصادی و شغلی موجود، به تنها راه دستیابی متخصص به موقعیت مناسب حرفهای تبدیل شود.
۵. درخواستهای مشخص
ما امضاکنندگان این درخواست از وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، سازمان نظام پزشکی، سازمان پزشکی قانونی، قوه قضائیه، کمیسیونهای تخصصی مجلس شورای اسلامی و سایر نهادهای ذیربط تقاضا داریم:
- وضعیت اقتصادی و حرفهای متخصصین بهصورت کارشناسی بازنگری شود.
- سازوکارهای حمایت از امنیت حرفهای پزشکان تقویت شود.
- فرآیند رسیدگی به شکایات پزشکی از نظر علمی، تخصصی و کارشناسی ارتقا یابد.
- در پروندههای تخصصی، نظر متخصص همان حوزه نقش محوری داشته باشد.
- معیارهای شفاف و یکسانی برای تفکیک عارضه، نتیجه نامطلوب و قصور پزشکی تدوین و ابلاغ شود.
- با سوءاستفاده از فرآیند شکایت پزشکی برای اعمال فشار یا مطالبه غیرقانونی برخورد شود.
- از پزشکان در برابر لطمه ناروا به اعتبار حرفهای آنان، در چارچوب قانون، حمایت شود.
- استقلال و بیطرفی کمیسیونهای پزشکی و پزشکی قانونی تقویت گردد.
- در سیاستگذاریهای حوزه سلامت، امنیت حرفهای پزشک بهعنوان یکی از ارکان کیفیت نظام درمان مورد توجه قرار گیرد.
- پیش از تصویب تصمیمات مهم مرتبط با جامعه پزشکی، نظر واقعی بدنه پزشکان و متخصصین سراسر کشور اخذ شود.
سخن پایانی
این درخواست به هیچ عنوان به معنای مطالبه مصونیت پزشکان از پاسخگویی نیست.
پزشکی که مرتکب قصور شده است باید پاسخگو باشد؛ همانگونه که بیماری که حقوقش تضییع شده است باید امکان احقاق حق داشته باشد.
اما در کنار این اصل، پزشک نیز حق دارد که در یک فرآیند علمی، بیطرفانه، تخصصی، عادلانه و فارغ از فشارهای بیرونی مورد قضاوت قرار گیرد.
ما خواهان مصونیت از قانون نیستیم؛ خواهان اجرای دقیق، علمی و عادلانه قانون هستیم.
ما خواهان حذف حق شکایت بیمار نیستیم؛ خواهان جلوگیری از سوءاستفاده از حق شکایت هستیم.
ما خواهان برتری پزشک بر بیمار نیستیم؛ خواهان حفظ شأن و امنیت حرفهای پزشکی در کنار حفظ حقوق بیمار هستیم.
و در نهایت، ما خواهان افزایش جایگاه یک گروه خاص نیستیم؛ خواهان اصلاح ساختاری هستیم که بتواند همزمان از حقوق بیمار، شأن پزشک و سلامت نظام درمان کشور صیانت کند.
از تمامی متخصصین و اعضای جامعه پزشکی که با کلیت این مطالب موافق هستند دعوت میشود با درج مشخصات و امضای خود، از این درخواست حمایت کرده تا این مطالبه بهصورت جمعی و رسمی به نهادهای تصمیمگیر و سیاستگذار کشور ارائه شود.
موفق شد
ویژه
بحث و گفتگو