بیم‌ها و امیدهای دانشنامه البرز

در خبر ۲۵ امرداد ۱۴۰۵ خبرگزاری مهر خواندم جلسه‌ای با حضور آقای کاظمینی (مدیرکل امور اجتماعی و فرهنگی استانداری)، آقای آل‌عوض (مشاور فرهنگی استاندار) و خانم اسفندیاری (ناشر) در محل استانداری برگزار و تصمیم گرفته شده با حمایت استاندار، «دانشنامه البرز» در هفت بخش تدوین شود.

تجربه‌ام در نگارش ۱۰۴ مدخل در جلدهای ۱۱ تا ۱۶ «دایره‌المعارف تشیع» و علاقه مکتوبم به فرهنگ، تاریخ و مشاهیر البرز، ناگزیر و ناچارم کرد که بیم‌ها و امیدهایم درباره دانشنامه البرز را با این جمع سه نفره و استاندار محترم در میان گذارم.

۱. «دانشنامه» یا «دایره‌المعارف»، گونه‌ای اثر مکتوب یا برخط به شمار می‌رود که دارای اطلاعاتی مستند، کلی، فراگیر و فوری از همه دانش‌ها در قالب مدخل‌های متعدد درباره موضوعی خاص است. نگارش دانشنامه از توان یک نفر خارج است و باید گروهی از پژوهشگران و نویسندگان صاحب اثر و اندیشه، آن را با شیوه‌ای یکسان بنویسند و خلق کنند.

قدم اول دانشنامه‌نویسی، آماده‌سازی «طرح علمی و اجرایی دانشنامه» است که در آن ساختار علمی و اجرایی پیش‌بینی می‌شود. در ادامه، زیر نظر و اشرافیت یکی از چهره‌های علمی و پژوهشی شناخته‌شده، «شورای علمی دانشنامه» تشکیل می‌شود که نخستین وظیفه‌اش، استخراج مدخل‌ها با دو شیوه «بارش فکری» و «مطالعه اکتشافی» است.

ویرایش و تصحیح مدخل‌ها نیز بر عهده شورای علمی (داوران و ارزیابان) است. در نهایت، پس از تکمیل فرایند تدوین دانشنامه، کار به ناشری خوش‌سلیقه و این‌کاره سپرده می‌شود تا لباس چاپ بر تن آن اثر مرجع کند.

۲. به نظر می‌رسد به طرز عجیبی، فرایند تدوین دانشنامه البرز از پایان به آغاز سیر کرده است. با احترام تمام عرض می‌کنم سرکار خانم اسفندیاری یک ناشر و فعال فرهنگی هستند و تجربه و دانشی در حوزه دانشنامه‌نویسی و فرهنگ، تاریخ و مشاهیر استان البرز (البرزشناسی) ندارند.

۳. پیشنهادم این است آقای استاندار در دیدار و گفت‌وگوی حضوری با جناب دکتر حکمت‌اله ملاصالحی (استاد دانشگاه تهران و عضو هیئت امنای بنیاد ایران‌شناسی) و جناب دکتر میر جلال‌الدین کزازی (چهره نامدار فرهنگ و ادب ایران)، اشرافیت علمی دانشنامه را به این دو دانشمند ساکن در البرز بسپارند. نام این دو بزرگوار اعتبار این دانشنامه خواهد بود. در ادامه کار، این دو استاد فرهیخته یا استادان دیگری در همین سطح، مرحله مهم استخراج و نگارش مدخل‌ها را با گروهی از نویسندگان و پژوهشگران عرصه ایران‌شناسی و البرزشناسی پیش خواهند برد. البته خانم اسفندیاری به عنوان ناشر در مرحله چاپ و نشر دانشنامه می‌توانند کمک‌رسان باشند.

۴. تا آنجایی که خبر دارم «حوزه هنری استان البرز» در ده سال اخیر بر اساس ابلاغ برنامه‌اش، پیگیر نگارش دانشنامه البرز بوده و در این باره مکاتباتی هم با مدیران ارشد استانی انجام داده است. خبر دارم با جناب استاد ملاصالحی هم در این باره مشورت‌هایی صورت داده‌اند. برای آشنایی با پیشینه این کوشش‌ها، عنوان «دانشنامه البرز» را در اینترنت و مطبوعات جست‌وجو کنید.

۵. امیدوارم استاندار محترم و همکارانش با هدایت دانشنامه البرز به مسیر درست و استانداردش، از مرگ مغزی و جوان‌مرگ شدن این اثر علمی، هویتی و فرهنگی استان البرز جلوگیری کنند.