بسمه‌تعالی

وزارت محترم بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
جناب آقای دکتر محمدرضا ظفرقندی

 موضوع: نامه سرگشاده جمعی از پرستاران و سرپرستاران دیالیز کشور درباره وضعیت نیروی انسانی، کیفیت خدمات و آینده دیالیز ایران

با سلام و احترام

ما جمعی از پرستاران و سرپرستاران شاغل در مراکز دیالیز کشور، این نامه را نه از پشت میزهای اداری، بلکه از کنار تخت بیماران و از دل سال‌ها فعالیت در بخش‌های دیالیز کشور می‌نویسیم؛ با این امید که صدای ما، به‌عنوان بخشی از بدنه‌ای که هر روز در خط مقدم ارائه خدمات دیالیز ایستاده است، شنیده شود.

پیش از هر سخنی، لازم می‌دانیم از تلاش‌های وزارت بهداشت و به‌ویژه مجموعه مدیریتی حوزه دیالیز و درمان بیماری‌ها در شرایط دشوار سال‌های اخیر قدردانی کنیم. حفظ استمرار خدمات دیالیز، تأمین تجهیزات و ملزومات و تلاش برای جلوگیری از اختلال در درمان بیماران، به‌ویژه در شرایط بحرانی کشور، اقدامی ارزشمند و شایسته تقدیر است. ما این تلاش‌ها را می‌بینیم و قدردان آن هستیم.

اما دقیقاً به همین دلیل، امروز احساس می‌کنیم باید درباره بخش دیگری از واقعیت دیالیز کشور نیز صادقانه سخن بگوییم؛ واقعیتی که اگر امروز برای آن چاره‌ای اندیشیده نشود، در آینده نزدیک می‌تواند به یکی از جدی‌ترین چالش‌های نظام درمان کشور تبدیل شود.

دیالیز بدون پرستار متخصص، فقط یک دستگاه روشن است

همه ما می‌دانیم که دیالیز صرفاً مجموعه‌ای از دستگاه، تخت، فیلتر و محلول نیست. دیالیز یک فرایند پیچیده درمانی است که کیفیت آن به دانش، تجربه، مهارت و حضور مستمر نیروی انسانی وابسته است.

در بسیاری از مراکز دیالیز، پرستار متخصص دیالیز در تمام طول جلسه درمان در کنار بیمار حضور دارد و اجرای عملی بسیاری از اجزای نسخه دیالیز و پایش لحظه‌به‌لحظه وضعیت بیمار را بر عهده دارد؛ از آماده‌سازی و انتخاب ملزومات و تنظیمات دستگاه در چارچوب نسخه و پروتکل، تا کنترل جریان خون، پایش فشارها، تنظیم و کنترل برداشت مایع، تشخیص و مدیریت عوارض حین دیالیز و تصمیم‌گیری‌های فوری برای حفظ ایمنی بیمار.

در واقع، پزشک متخصص و پرستار دیالیز دو حلقه مکمل یک زنجیره درمان هستند و هیچ‌کدام را نمی‌توان جایگزین دیگری کرد.

بنابراین، پرستار دیالیز نیرویی صرفاً اجرایی نیست؛ او یکی از ارکان اصلی کیفیت و ایمنی درمان است.

پرستار متخصص را با نیروی ارزان نمی‌توان جایگزین کرد

یکی از جدی‌ترین مشکلاتی که امروز در بسیاری از مراکز دیالیز با آن مواجه هستیم، تضعیف جایگاه شغلی پرستاران دیالیز است.

در بخشی از مراکز خصوصی، پرستار دیالیز عملاً به نیرویی ارزان و قابل جایگزینی تبدیل شده است؛ گاه بدون تأمین مناسب حقوق و مزایا، بیمه، مرخصی، سنوات و سایر حقوق قانونی و گاه با شرایطی که هیچ تناسبی با مسئولیت سنگین این حرفه ندارد.

ما به‌هیچ‌وجه مخالف فعالیت بخش خصوصی نیستیم. برعکس، بخش خصوصی یکی از ارکان مهم توسعه خدمات دیالیز کشور است. اما اقتصادی بودن یک مرکز نباید به معنای ارزان‌سازی نیروی انسانی و کاهش کیفیت مراقبت از بیمار باشد.

اگر پرستار متخصص دیالیز را با نیروی ارزان‌تر جایگزین کنیم، ممکن است در کوتاه‌مدت هزینه مرکز کاهش یابد؛ اما هزینه واقعی آن را بیمار، نظام سلامت و در نهایت جامعه پرداخت خواهد کرد.

دریافتی پایین فقط مشکل جیب پرستار نیست

دریافتی پایین، مستقیماً بر ماندگاری نیروی متخصص، انگیزه شغلی، فرسودگی، تمایل به ترک بخش و در نهایت کیفیت مراقبت از بیمار اثر می‌گذارد.

در سال‌هایی که کشور با کمبود جدی نیروی پرستاری مواجه است، حفظ پرستاران باتجربه باید به اندازه جذب نیروی جدید اهمیت داشته باشد.

کمبود پرستار؛ تهدیدی که باید امروز برای آن چاره کرد

اگر امروز برای حفظ و تربیت نیروی متخصص دیالیز برنامه‌ریزی نکنیم، فردا صرفاً با کمبود «تعداد پرستار» مواجه نخواهیم بود؛ با کمبود پرستار متخصص دیالیز مواجه خواهیم شد.

درخواست ما؛ افزایش دریافتی در کنار اصلاح ساختار

ما از جنابعالی درخواست نداریم که صرفاً برای افزایش حقوق پرستاران تصمیمی مقطعی اتخاذ شود. درخواست ما اصلاح نگاه به نیروی انسانی دیالیز است.

انتظار داریم:

۱. وضعیت واقعی نیروی انسانی مراکز دیالیز کشور، اعم از دولتی، خصوصی و خیریه، به‌صورت جامع بررسی و با ضوابط ابلاغی تطبیق داده شود.

۲. مسیر پرداخت سهم حرفه‌ای پرستاری در تعرفه دیالیز شفاف شود و اطمینان حاصل شود مبلغی که برای خدمت حرفه‌ای پرستاری در تعرفه پیش‌بینی شده است، واقعاً به ارائه‌دهنده همان خدمت پرداخت می‌شود.

۳. سازوکاری برای تضمین پرداخت عادلانه و متناسب با مسئولیت حرفه‌ای پرستاران دیالیز ایجاد شود و حقوق قانونی آنان در مراکز خصوصی به‌طور جدی مورد نظارت قرار گیرد.

۴. ماندگاری پرستاران باتجربه دیالیز به‌عنوان یک اولویت در سیاست‌گذاری نیروی انسانی مورد توجه قرار گیرد.

۵. شاخص‌های کیفیت دیالیز در مراکز کشور به‌صورت منظم پایش و نتایج آن در ارزیابی عملکرد مراکز مورد استفاده قرار گیرد.

۶. وضعیت آموزش، بازآموزی و صلاحیت حرفه‌ای پرستاران دیالیز ساماندهی و تقویت شود.

۷. نظارت بر کیفیت تجهیزات، ملزومات، آب و مایع دیالیز و رعایت اصول کنترل عفونت در همه مراکز، بدون تفاوت میان بخش دولتی و خصوصی، جدی‌تر شود.

۸. در ارزیابی اقتصادی مراکز دیالیز، هزینه نیروی انسانی متخصص به‌عنوان یک هزینه غیرضروری تلقی نشود؛ بلکه به‌عنوان سرمایه‌گذاری مستقیم برای حفظ کیفیت و ایمنی بیمار در نظر گرفته شود.

سخن آخر

جناب آقای وزیر،

ما پرستاران دیالیز، بیش از آنکه خواهان شنیده شدن یک مطالبه صنفی باشیم، خواهان دیده شدن یک واقعیت درمانی هستیم.

دیالیز کشور امروز بیش از هر زمان دیگری به تصمیم‌های دقیق، نگاه آینده‌نگر و حمایت از نیروی انسانی متخصص نیاز دارد.

دیالیز کشور فقط به دستگاه بیشتر نیاز ندارد؛ به پرستار بیشتر، پرستار آموزش‌دیده‌تر، پرستار باتجربه‌تر، پرستار باانگیزه‌تر و پرستاری نیاز دارد که احساس کند شأن، دانش و مسئولیت او در نظام سلامت دیده می‌شود.

ما آمادگی داریم تجربیات میدانی، مشکلات مراکز و پیشنهادهای عملی خود را در اختیار وزارت بهداشت قرار دهیم و در مسیر اصلاح و ارتقای کیفیت خدمات دیالیز کشور، در کنار سیاست‌گذاران و مدیران این حوزه باشیم.

این نامه را با امید به اصلاح می‌نویسیم، نه با گلایه؛ با دغدغه آینده بیماران می‌نویسیم، نه صرفاً با مطالبه امروز خود؛ و باور داریم که اگر صدای پرستاران دیالیز شنیده شود، در نهایت صدای بیماران نیز بهتر شنیده خواهد شد.

با احترام

کلیه پرستاران و سرپرستاران مراکز دیالیز کشور