تحریریه برنا: مرگ یک کودک در محیطی که باید امنترین پناهگاه زندگیاش باشد، بار دیگر مسئله خشونت خانگی علیه کودکان و ضرورت مداخله بهموقع برای نجات آنها را به بحث عمومی کشانده است. ماجرای سوگند صیادی نیز از همین منظر مورد توجه قرار گرفته؛ دختری که پیش از مرگ، نشانههای ترس و خطر را آشکارا بیان کرده بود، اما سرانجام جان خود را از دست داد.
بر اساس روایت منتشرشده در کارزار «درخواست مجازات قاطع و بازدارنده برای پدر سوگند صیادی»، این دختر نوجوان در مدرسه از ترس جانش کمک خواسته و گفته بود: «اگر به خانه برگردم، پدرم مرا میکشد.» با این حال، سوگند همراه پدرش از مدرسه خارج شد و ساعاتی بعد جان باخت.
در گزارشهای منتشرشده درباره این حادثه، پدر سوگند متهم شده است که پس از ضربوشتم، او را از طبقه ۵ ساختمان محل سکونتشان به پایین پرتاب کرده است. همچنین عملکرد مسئولان مدرسه و اقداماتی که پس از اعلام خطر سوگند انجام شده، از جمله موضوعاتی است که در متن کارزار مورد پرسش قرار گرفته است.
درخواست مجازات قاطع و بازدارنده برای پدر سوگند صیادی از ۲۶ آبان در پلتفرم «کارزار» آغاز شده است. بررسی این پلتفرم نشان میدهد، در کمتر از ۲۴ ساعت بیش از ۵۰ هزار امضا جمعآوری شده است؛ آماری که نشان میدهد مرگ این دختر نوجوان، به دغدغهای اجتماعی تبدیل شده است. امضاکنندگان در این کارزار خواستار رسیدگی فوری، مستقل و شفاف به پرونده، پاسخگویی همه افراد و نهادهای مرتبط با این حادثه و برخورد قضایی بازدارنده با متهم شدهاند.
در بخش دیگری از این مطالبه، به ماده ۳۰۱ قانون مجازات اسلامی اشاره شده است؛ که موضوع قصاص در قتل فرزند به دست پدر یا جد پدری را تحت تأثیر قرار میدهد. امضاکنندگان خواستار پایان دادن به آنچه «مصونیت قانونی پدران در قتل فرزندان» میخوانند، شدهاند و اصلاح این وضعیت را یکی از مطالبات خود مطرح کردهاند.
از خشم فردی تا مطالبه جمعی
اما چرا مرگ یک دختر نوجوان توانسته در مدتی کوتاه چنین واکنش گستردهای در جامعه ایجاد کند؟ مینا شفیعی، جامعهشناس، در گفتوگو با برنا، معتقد است جمعآوری بیش از ۵۰ هزار امضا در کمتر از ۲۴ ساعت را نمیتوان فقط واکنشی احساسی به یک جنایت خانوادگی دانست، این استقبال نشانهای از انباشت خشم اجتماعی و حساسیت فزاینده افکار عمومی نسبت به خشونت در محیط خانواده است. به گفته او، یکی از دلایل این واکنش گسترده را باید در خدشهدار شدن تصور خانواده بهعنوان امنترین پناهگاه جستوجو کرد. خانواده در ذهن جمعی جامعه نهادی برای حمایت، مراقبت و امنیت است و کودک باید در آن احساس آرامش کند. وقتی پدر، بهعنوان یکی از نمادهای اصلی حمایت در خانواده، به عامل خشونت مرگبار تبدیل میشود، تنها یک جنایت رخ نداده، بلکه یکی از بنیادیترین انتظارات اجتماعی از نهاد خانواده نیز زیر سؤال رفته است.
شفیعی با اشاره به افزایش حساسیت افکار عمومی نسبت به خشونت علیه زنان و کودکان معتقد است تکرار اخبار قتل در محیط خانواده باعث شده جامعه این اتفاقات را صرفاً حوادثی فردی و خانوادگی نبیند. در چنین شرایطی، قتل یک دختر به دست پدرش برای بخشی از جامعه یادآور مسئله بزرگتری، یعنی خشونت ناشی از مناسبات نابرابر قدرت در خانواده است.
این جامعهشناس همچنین گسترش کنشگری دیجیتال را در سرعت گرفتن چنین واکنشهایی مؤثر میداند. به اعتقاد او، شبکههای اجتماعی امکان تبدیل اندوه و خشم فردی به مطالبهای جمعی را فراهم کردهاند. اگر در گذشته اعتراض به یک اتفاق ممکن بود در گفتوگوهای خانوادگی و جمعهای محدود باقی بماند، امروز کاربران با ثبت یک امضا میتوانند بهسرعت به یک کنش اجتماعی مشترک بپیوندند. از این منظر، امضای یک کارزار فقط اعلام موافقت با یک مطالبه نیست، بلکه نوعی اعلام موضع عمومی و تلاش برای اثرگذاری بر تصمیمگیریهای اجتماعی و قضایی است.
شفیعی مطالبه مجازات بازدارنده را همچنین نشانه نگرانی بخشی از جامعه درباره تناسب مجازات با شدت جرم و ضرورت برخورد مؤثر با قتل در محیط خانواده میداند. به گفته او، مردم با همراهی چنین کارزارهایی میخواهند تأکید کنند که نسبت خانوادگی نباید به عاملی برای کمرنگ شدن مسئولیت مرتکب قتل تبدیل شود. با این حال، مطالبه مجازات نباید ضرورت پیشگیری از خشونت و حمایت از زنان و کودکان در معرض خطر را به حاشیه ببرد.
عدالت برای کودکان
۵۰ هزار امضا برای سوگند، بازتاب حساسیت جمعی نسبت به امنیت کودکان در محیط خانواده است. اما این حساسیت نباید به یک پرونده و تعیین مجازات برای متهم تبدیل شود. باید زمینهای برای طرح پرسشهای جدیتر درباره چرایی ناکارآمدی سازوکارهای حمایتی باشد. اینکه چرا سازوکارهای حمایتی نتوانستهاند پیش از وقوع فاجعه وارد عمل شوند و آیا این واکنش گسترده میتواند به تغییری واقعی در نظام حمایت از کودکان منجر شود؟
منبع: خبرگزاری برنا