بسمه تعالی

ریاست محترم جمهوری اسلامی ایران

موضوع: درخواست بازنگری در ضوابط جذب اعضای هیئت علمی با تأکید بر حذف محدودیت سنی

با سلام و احترام

نظام آموزش عالی کشور برای تحقق اهداف علمی، پژوهشی و فناورانه‌ خود، بیش از هر چیز به بهره‌گیری از سرمایه‌های انسانی متخصص، توانمند و شایسته نیاز دارد. ازاین‌رو، ضروری است ضوابط جذب اعضای هیئت علمی به گونه‌ای تنظیم شود که امکان انتخاب شایسته‌ترین افراد را بر اساس معیارهای علمی و حرفه‌ای برای دانشگاه‌ها فراهم کند.

با وجود این، در سال‌های اخیر بسیاری از فارغ‌التحصیلان مقطع دکتری و پژوهشگران، صرفاً به دلیل شرط سنی، پیش از آنکه توانایی‌ها، سوابق علمی و صلاحیت‌های حرفه‌ای آنان ارزیابی شود، از امکان رقابت در فراخوان‌های جذب اعضای هیئت علمی محروم شده‌اند. این وضعیت در شرایطی رخ می‌دهد که طی سال‌های گذشته، ظرفیت جذب اعضای هیئت علمی به دلیل محدودیت‌های بودجه‌ای، کاهش مجوزهای استخدامی و فاصله زمانی طولانی میان فراخوان‌ها، به‌طور محسوسی کاهش یافته است.

در نتیجه، بسیاری از متخصصان، بدون هیچ‌گونه قصور یا کوتاهی، سال‌ها در انتظار ایجاد فرصت استخدام باقی مانده‌اند. بنابراین، اعمال سقف سنی ثابت، در عمل پیامد محدودیت‌های ساختاری نظام جذب را بر دوش متقاضیان قرار داده و امکان رقابت را از بخشی از نیروهای متخصص کشور سلب کرده است. در چنین شرایطی، اعمال شرط سنی، بیش از آنکه مبتنی بر ارزیابی توانمندی‌های علمی باشد، نتیجه محدودیت‌های ساختاری نظام جذب را متوجه متقاضیان کرده است.

مطابق اصل بیست‌وهشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، دولت موظف است با رعایت نیاز جامعه، شرایط مساوی برای احراز مشاغل را برای همه افراد فراهم کند. همچنین، سیاست‌های کلی علم و فناوری که در اجرای بند (۱) اصل ۱۱۰ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ابلاغ شده است، بر «توزیع عادلانه فرصت‌ها و امکانات تحصیل و تحقیق در آموزش عالی» (بند ۲-۶)، «شناسایی نخبگان، پرورش استعدادهای درخشان و حفظ و جذب سرمایه‌های انسانی» (بند ۲-۷)، «ارتقای منزلت استادان، محققان و دانش‌پژوهان و اشتغال دانش‌آموختگان» (بند ۴-۴) و «گسترش حمایت‌های هدفمند مادی و معنوی از نخبگان و نوآوران و فعالیت‌های عرصه علم و فناوری» (بند ۴-۶) تأکید دارد. بر همین اساس، در جذب اعضای هیئت علمی، معیار اصلی باید توانایی علمی، دستاوردهای پژوهشی، توان آموزشی، صلاحیت حرفه‌ای و تناسب تخصص با نیاز دانشگاه باشد. از سوی دیگر، کسب تجربه علمی و حرفه‌ای، انجام پژوهش‌ها و طرح‌های تحقیقاتی، انتشار آثار علمی و گسترش همکاری‌های علمی، فرآیندی تدریجی و زمان‌بر است که معمولاً با گذشت زمان تقویت می‌شود.

بنابراین، شرط سنی نباید مانعی برای ارزیابی شایستگی داوطلبان باشد و حذف افراد پیش از ارزیابی توانمندی‌های واقعی آنان، دامنه انتخاب دانشگاه‌ها را بدون توجیه علمی محدود کرده و بخشی از ظرفیت علمی کشور را بلااستفاده می‌گذارد.

در بسیاری از نظام‌های آموزش عالی جهان، معیار اصلی استخدام اعضای هیئت علمی، کیفیت فعالیت‌های علمی، توانایی پژوهشی، قابلیت آموزش و تناسب تخصص با نیاز دانشگاه است و شرط سنی عمومی برای این جایگاه وجود ندارد. این در حالی است که فرصت‌های استخدام دانشگاهی در بسیاری از این کشورها به‌مراتب بیشتر از ایران است.

در مقابل، محدود بودن فرصت‌های جذب در کشور، همراه با اعمال شرط سنی، موجب شده است که بخشی از پژوهشگران و متخصصان توانمند، ادامه فعالیت حرفه‌ای خود را در خارج از کشور جست‌وجو کنند و بدین‌ترتیب، بخشی از سرمایه انسانی و علمی ایران از دست برود.

هدف از این درخواست، کاهش معیارهای علمی یا تسهیل فرآیند جذب نیست؛ بلکه اصلاح ضوابطی است که پیش از ارزیابی شایستگی‌ها، گروهی از متخصصان را از حق رقابت محروم می‌کند. بدیهی است هرچه دامنه انتخاب دانشگاه‌ها گسترده‌تر باشد، امکان گزینش شایسته‌ترین افراد نیز افزایش خواهد یافت.

لذا استدعا دارد دستور فرمایید ضوابط مربوط به شرط سنی در فراخوان‌های جذب اعضای هیئت علمی، با مشارکت وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، شورای عالی انقلاب فرهنگی، هیئت عالی جذب و نمایندگان جامعه دانشگاهی مورد بازنگری قرار گیرد و شرط سنی از ضوابط جذب حذف شود تا امکان رقابت تمامی افراد واجد صلاحیت بر اساس شایستگی‌های علمی و حرفه‌ای فراهم شود.

بی‌تردید بازنگری در این ضوابط، ضمن تحقق هرچه بیشتر مفاد اصل بیست‌وهشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و همسویی با سیاست‌های کلی علم و فناوری، زمینه بهره‌گیری حداکثری از ظرفیت‌های علمی کشور، حفظ سرمایه‌های انسانی، ارتقای کیفیت آموزش عالی، تقویت شایسته‌گزینی و کاهش مهاجرت پژوهشگران و متخصصان را فراهم خواهد ساخت.

با تقدیم احترام