ریاست محترم جمهوری
وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی
اعضای محترم شورای عالی شهرسازی و معماری ایران
کمیسیون ملی یونسکو در ایران
ما، جمعی از شهروندان و دوستداران میراث فرهنگی ایران، با نگرانی عمیق از تصویب و نهاییشدن طرح الحاق ۱۱۰ هکتار از اراضی روستای مهدیه به محدوده شهری مرودشت، که بخشی از آن با حریم درجه ۲ میراث جهانی تخت جمشید همپوشانی دارد، خواستار توقف فوری این طرح و بازنگری آن در چارچوب مطالعات تخصصی باستانشناسان و توصیههای یونسکو هستیم.
۱۱۰ هکتار از حریم درجه ۲ تخت جمشید به محدوده شهری مرودشت الحاق شد. این محدوده که در بلندمدت آثار و تبعات منفی بسیاری برای این میراث جهانی خواهد داشت، پس از دو سال رفتوبرگشت و با وجود مخالفت وزارت میراث فرهنگی، شورای راهبردی پایگاههای جهانی پارسه و پاسارگاد و کارشناسان مستقل، در جلسه ۱۱ شهریور ۱۴۰۵ در فرمانداری مرودشت نهایی اعلام شد (خبرگزاری باشگاه خبرنگاران جوان، ۲۳ شهریور ۱۴۰۵).
نگرانی ما از آن روست که این محدوده شامل محوطه باستانی فیروزی با آثار هخامنشی کشفنشده است که الحاق آن به محدوده شهری، این آثار را در معرض خطر جدی قرار میدهد. باستانشناسان با بررسیهای میدانی تأیید کردهاند که بخش قابلتوجهی از این اراضی با حریم درجه ۲ تخت جمشید همپوشانی دارد (هفت صبح، ۳۰ مهر ۱۴۰۴).
این تصمیم برخلاف توصیههای صریح یونسکو مبنی بر عدم گسترش محدوده شهری در حریم تخت جمشید اتخاذ شده است. کمیسیون ملی یونسکو در ایران از دریافت سه نامه هشدارآمیز از سوی یونسکو درباره وضعیت میراث جهانی ایران، از جمله گسترش حریم شهر مرودشت تا نزدیکی تخت جمشید، خبر داده و دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران بهصراحت اعلام کرده است: «ما همچنان بهشدت نگران هستیم» (خبرگزاری اطلاعات، ۲۹ مهر ۱۴۰۴؛ هفت صبح، ۳۰ مهر ۱۴۰۴).
در صورت مخدوششدن منظر فرهنگی و تاریخی تخت جمشید، یونسکو میتواند این اثر را در فهرست میراث در خطر قرار دهد و در صورت عدم پاسخگویی کافی یا عدم توقف اقدامات تهدیدآمیز، حتی ممکن است آن را از فهرست میراث جهانی حذف کند (مردمسالاری آنلاین).
نگرانی ما با استعفای سرپرست پایگاه میراث جهانی تخت جمشید در اعتراض به این مصوبه تشدید شده است. محمدجواد جعفری، که این الحاق را «تصمیمی غیرکارشناسی» خوانده و تأکید کرده بود: «متأسفانه با وجود همه تلاشهای انجامشده، این محدوده به مرودشت الحاق شد و تلاش عملی نیز برای پیشگیری از آن انجام نشد» (خبرگزاری انتخاب، ۲۳ شهریور ۱۴۰۵)، در واکنش به این تصمیم کنارهگیری کرد (خبرگزاری مهر، ۲۳ شهریور ۱۴۰۵). متعاقباً احسان امینی بهعنوان سرپرست جدید پایگاه میراث جهانی تخت جمشید منصوب شد و در حکم انتصاب او، «حفاظت و احیای تخت جمشید» و «اجرای دقیق تعهدات مندرج در پرونده ثبت جهانی» بهعنوان محورهای اصلی فعالیت تعیین شده است (خبرگزاری مهر، ۲۳ شهریور ۱۴۰۵).
آنچه پیشتر مورد موافقت میراث فرهنگی و پایگاه میراث جهانی تخت جمشید قرار گرفته بود، ایجاد یک پهنه خدماترسانی گردشگری در محور روستای مهدیه به وسعت ۳۷ هکتار بود، نه الحاق ۱۱۰ هکتار به محدوده شهری. اجرای هر طرحی خارج از این چارچوب، از نظر میراث فرهنگی و پایگاه میراث جهانی تخت جمشید پذیرفتنی نیست (خبرگزاری باشگاه خبرنگاران جوان، ۱۴ شهریور ۱۴۰۵). همچنین نگرانی جدی وجود دارد که تحقق این رویکرد، زمینهساز طرح درخواستهای مشابه از سوی روستاهای همجوار، مانند کناره و فیروزی، برای الحاق به محدوده شهری شود (خبرگزاری اعتلای ایران، ۱۴ شهریور ۱۴۰۵).
تخت جمشید، شناسنامه فرهنگی ایران و ایرانی است که در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۵۸ (۹ مه ۱۹۷۹) بهعنوان میراث جهانی در یونسکو ثبت شد. حفاظت از این اثر تاریخی، وظیفهای ملی و بینالمللی است. ما از مسئولان محترم درخواست میکنیم:
۱. توقف فوری فرآیند اجرایی الحاق ۱۱۰ هکتاری و بازنگری در طرح جامع شهر مرودشت با لحاظکردن حریم درجه ۲ تخت جمشید.
۲. تهیه طرح جامع گردشگری برای محور روستای مهدیه در چارچوب ۳۷ هکتار مورد توافق پیشین که هم نیازهای ساماندهی روستا را پاسخ دهد و هم حفاظت از حریم میراث جهانی را تضمین کند.
۳. اجرای دقیق تعهدات بینالمللی ایران در قبال یونسکو و پاسخ رسمی به نامههای هشدارآمیز این سازمان.
۴. شفافسازی کامل فرآیند تصویب این طرح و انتشار عمومی مستندات و نقشههای مرتبط با آن.
میراث فرهنگی ایران تنها سنگ و خاک نیست؛ حافظه تمدنی ماست. امضای شما، صدای ماست برای نجات تخت جمشید از محاصره ساختوساز.
موفق شد
ویژه
بحث و گفتگو