جناب آقای دکتر مسعود پزشکیان،
رئیس‌جمهور محترم

سلام؛

با توجه به اینکه یکی از محورهای اصلی شعار و رویکرد جنابعالی در انتخابات، «کارشناسی‌محور بودن تصمیمات» با تأکید بر «حفظ محیط‌زیست سالم» بوده است، انتظار می‌رود موضوعات مرتبط با سلامت محیط‌زیست و سلامت عمومی، بر مبنای مستندات علمی، گزارش‌های رسمی دستگاه‌های تخصصی و نتایج ارزیابی‌های کارشناسی مورد بررسی و تصمیم‌گیری قرار گیرد.

در روزهای اخیر، استاندار محترم گلستان اظهاراتی درباره وضعیت زیست‌محیطی پسماندهای صنعت استحصال ید در استان مطرح کرده‌اند که به نظر می‌رسد با بخشی از مستندات و گزارش‌های رسمی پیشین دستگاه‌های متولی محیط‌زیست همخوانی ندارد و از این رو، ضرورت دارد موضوع به‌صورت شفاف و کارشناسی مورد راستی‌آزمایی قرار گیرد.

بر اساس اظهارات منتشرشده، استاندار گلستان با استناد به سخنان رئیس سازمان انرژی اتمی کشور اعلام کرده‌اند که تالاب اینچه، که محل دفن پسماند یکی از دو کارخانه استحصال ید استان است، فاقد آلودگی بوده و حتی امکان شنا کردن در آن وجود دارد.

این اظهارات در حالی مطرح شده است که در بهار سال ۱۴۰۲، مدیرکل وقت حفاظت محیط‌زیست گلستان به‌صراحت اعلام کرده بود که در پساب کارخانه استحصال ید، میزان باریم و آمونیوم بالاتر از حد استاندارد بوده و حدود پنج تا شش میلیون لیتر پساب وارد مراتع اطراف شده است.

از سوی دیگر، صنعت استحصال ید در سال‌های متوالی در فهرست صنایع آلاینده سازمان حفاظت محیط‌زیست قرار داشته و به‌جای رفع کامل منشأ آلایندگی، مشمول پرداخت عوارض آلایندگی شده است.

همچنین، در آخرین روزهای فروردین‌ماه سال ۱۴۰۴، اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست گلستان به‌دلیل تخلیه غیرمجاز پساب‌های صنعتی و آسیب به زیست‌بوم منطقه علیه یکی از واحدهای فرآوری ید در شهرستان آق‌قلا اقدام به تشکیل پرونده قضایی کرد.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، موضوع پرونده، تخلیه پساب‌های شور صنعتی حاوی املاح و ترکیبات شیمیایی به محیط‌زیست و تالاب‌های منطقه، از جمله تالاب اینچه، و ضرورت مدیریت اصولی این پساب‌ها بوده است. همچنین تداوم دوره‌های آلایندگی، این واحد صنعتی را با موضوع جریمه، عوارض آلایندگی و پرونده‌های قضایی مواجه کرده است.

در همین ارتباط، حسب گزارش‌های موجود، دستگاه‌های نظارتی و قضایی، واحد صنعتی مذکور را مکلف کرده‌اند تا برای مدیریت پساب، از روش‌هایی از جمله حفر چاه‌های عمیق و تزریق پساب به اعماق زمین استفاده کند و تا زمان رفع کامل مشکل، الزامات و استانداردهای زیست‌محیطی را رعایت نماید؛ در غیر این صورت، امکان اعمال برخوردهای قانونی شدیدتر، از جمله توقف فعالیت، مطرح شده است.

بنابراین، در شرایطی که حسب اطلاعات موجود، فرآیند حل کامل این مسئله هنوز به سرانجام نرسیده و حتی اجرای کامل راهکارهای تعیین‌شده نیز محل سؤال است، طرح این ادعا که واحد مذکور «هیچ آلودگی ندارد» و تالاب اینچه برای شنا مناسب است، نیازمند ارائه مستندات روشن، نتایج آزمایش‌های معتبر و تأیید صریح مراجع تخصصی ذی‌صلاح است.

نکته مهم آن است که نباید موضوع آلودگی پرتوی با آلودگی شیمیایی و محیط‌زیستی یکسان تلقی شود. سازمان انرژی اتمی کشور اخیراً اعلام کرده است که شورابه‌های خروجی کارخانه استحصال ید، فاقد آلودگی پرتوی غیرمجاز بوده و الزامات نظام ایمنی هسته‌ای در خصوص آن پایش می‌شود. این موضوع، به‌خودی‌خود به معنای تأیید سلامت کامل پساب از منظر شوری، ترکیبات شیمیایی، املاح، فلزات و سایر شاخص‌های مؤثر بر خاک، آب، پوشش گیاهی، تالاب و زنجیره غذایی نیست.

از این رو، انتظار می‌رود برای رفع هرگونه ابهام و جلوگیری از ایجاد برداشت‌های نادرست در افکار عمومی، نتایج آخرین آزمایش‌های مستقل و معتبر درباره کیفیت پساب، خاک، آب‌های سطحی و زیرزمینی و وضعیت اکولوژیک تالاب اینچه، به‌صورت شفاف در اختیار افکار عمومی قرار گیرد.

از ریاست محترم جمهوری اسلامی ایران تقاضا می‌شود، در راستای صیانت از سلامت مردم، حفظ محیط‌زیست و شفاف‌سازی درباره اظهارات مطرح‌شده، دستور فرمایند موضوع توسط هیأتی مستقل و متشکل از متخصصان حوزه‌های محیط‌زیست، آب، خاک، شیمی، بهداشت و سایر رشته‌های مرتبط، به‌صورت میدانی و علمی بررسی و نتایج آن به‌طور رسمی منتشر شود.

بدیهی است در صورت تأیید علمی و مستند ادعای مطرح‌شده درباره فقدان هرگونه آلودگی و سلامت تالاب اینچه، این موضوع باید از طریق گزارش‌های آزمایشگاهی معتبر، داده‌های قابل راستی‌آزمایی و نظر مراجع تخصصی ذی‌صلاح برای افکار عمومی تبیین شود؛ و در صورت وجود هرگونه آلودگی یا تخلف، مطابق قانون با عوامل و واحدهای مسئول برخورد شود.

اهمیت این موضوع صرفاً به یک واحد صنعتی یا یک تالاب محدود نمی‌شود. اراضی و مراتع پیرامون این واحدها، زیست‌بوم‌های ارزشمندی هستند که مورد استفاده دام قرار می‌گیرند و محصولات دامی حاصل از این منطقه می‌تواند وارد چرخه مصرف در استان و سایر نقاط کشور شود. از این رو، هرگونه آلودگی احتمالی می‌تواند ابعاد گسترده‌ای برای سلامت عمومی، امنیت غذایی، منابع طبیعی و محیط‌زیست منطقه داشته باشد.

از آنجایی که اراضی اطراف این کارخانه، مراتع مورد چرای دام‌هایی هستند که در سراسر کشور و استان مصرف می‌شوند، روشن شدن این موضوع برای سلامت مردم و محیط زندگی آن‌ها بسیار اهمیت دارد و وظیفه‌ای شرعی، اخلاقی و قانونی برای دولت و نظام قضایی است.