ما، جمعی از کارکنان حوزه سلامت، با تأکید بر اهمیت خدمت‌رسانی ایمن، حفظ کرامت حرفه‌ای کارکنان و صیانت از منابع عمومی نظام سلامت، خواستار بازنگری کارشناسی، شفاف و مبتنی بر شواهد در ساعات موظفی ماهانه کادر درمان دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی هستیم.
کارکنان بالینی ستون اصلی ارائه خدمات درمانی‌اند. ماهیت کار آنان، به‌ویژه در بخش‌هایی مانند اتاق عمل، بیهوشی، اورژانس، مراقبت‌های ویژه، بخش‌های بستری و سایر واحدهای حساس، با مسئولیت حرفه‌ای بالا، آمادگی برای مواجهه با شرایط پیش‌بینی‌نشده، شیفت‌های شب و تعطیل و ضرورت حفظ تمرکز و دقت همراه است. بنابراین، سیاست‌گذاری درباره ساعات کار این گروه‌ها باید علاوه بر الزامات قانونی، بر ماهیت شغل، حجم واقعی خدمات، شدت کار و الزامات ایمنی بیمار استوار باشد.
تعیین ساعت موظفی، بدون شفافیت درباره مبنای محاسبه، نحوه اعمال مقررات اختصاصی کارکنان بالینی و میزان انطباق تعداد نیروهای حاضر با حجم واقعی خدمات، می‌تواند زمینه‌ساز نارضایتی سازمانی، توزیع نامتناسب نیروی انسانی و استفاده غیربهینه از منابع شود. از سوی دیگر، حضور طولانی‌تر کارکنان، اگر با نیاز واقعی خدمت و برنامه‌ریزی مناسب همراه نباشد، الزاماً به معنای افزایش متناسب بهره‌وری یا بهبود کیفیت مراقبت نیست.
۱. رعایت دقیق مقررات اختصاصی کارکنان بالینی
قانون ارتقای بهره‌وری کارکنان بالینی نظام سلامت و آیین‌نامه اجرایی آن، برای گروه‌های مشمول، کاهش متناسب ساعات کار را با توجه به عواملی مانند دشواری کار، سابقه خدمت و نوبت‌کاری‌های غیرمتعارف پیش‌بینی کرده‌اند. همچنین مقررات مربوط به محاسبه ساعات موظف ماهانه و احتساب ساعات شب و تعطیل باید به‌درستی اجرا شوند. از این‌رو، لازم است مبنای تعیین ساعت موظفی و نحوه اعمال تمام ضوابط قانونی برای گروه‌های مختلف شغلی به‌صورت روشن و قابل بررسی اعلام شود.
۲. توجه به بهره‌وری واقعی به‌جای اتکای صرف به ساعات حضور
در مدیریت نوین بیمارستان، کارایی باید با توجه به خدمات ارائه‌شده، پیچیدگی و شدت فعالیت‌ها، نیاز واقعی هر بخش، کیفیت مراقبت و استفاده از منابع سنجیده شود. سازمان جهانی بهداشت در روش WISN، نیاز نیروی انسانی را بر مبنای حجم کار و استاندارد زمانی فعالیت‌ها ارزیابی می‌کند. این رویکرد می‌تواند مبنایی علمی برای بررسی تناسب نیروی انسانی و برنامه شیفت‌ها در بیمارستان‌های دانشگاه باشد.
۳. حفاظت از ایمنی بیمار و سلامت کارکنان
شواهد علمی نشان می‌دهند که برخی الگوهای نامناسب ساعات کار، به‌ویژه شیفت‌های طولانی و کار شبانه، می‌توانند با خستگی کارکنان و پیامدهای نامطلوب برای ایمنی بیمار ارتباط داشته باشند. مرور نظام‌مند منتشرشده در مجله BMC Health Services Research در سال ۲۰۱۹، با بررسی ۵۲ مطالعه، ارتباط میان برخی الگوهای کاری نامناسب، سلامت کارکنان و افزایش خطاهای مراقبتی را گزارش کرده است. این شواهد ضرورت توجه به طراحی ایمن برنامه‌های کاری را تقویت می‌کنند؛ هرچند به‌تنهایی اثبات نمی‌کنند که عدد ۱۹۲ ساعت در همه شرایط نامناسب است.
۴. صیانت از منابع عمومی و جلوگیری از اتلاف منابع
منابع مالی، انرژی، تجهیزات و نیروی انسانی بیمارستان محدودند و باید به‌گونه‌ای تخصیص یابند که بیشترین ارزش را برای بیماران ایجاد کنند. در صورت وجود عدم تناسب میان تعداد کارکنان حاضر و حجم واقعی خدمات، بررسی علمی برنامه شیفت‌ها می‌تواند به شناسایی ظرفیت‌های بلااستفاده، توزیع نامتوازن نیرو و فرصت‌های بهبود بهره‌وری کمک کند. البته این موضوع باید با داده‌های واقعی بیمارستان سنجیده شود؛ زیرا آمادگی برای پاسخ به موارد اورژانسی نیز بخشی از ظرفیت ضروری درمان است.
۵. عدالت سازمانی و تناسب مقررات با ماهیت مشاغل
مقایسه ساعت کار کادر درمان با کارکنان اداری باید با درنظرگرفتن تفاوت ماهیت وظایف، شرایط استخدامی، مقررات اختصاصی و الگوی حضور انجام شود. مطالبه ما یکسان‌سازی ساده و بدون مبنا نیست؛ بلکه خواهان ضوابطی شفاف، منصفانه و متناسب با شرایط واقعی هر گروه شغلی هستیم.
بر این اساس، درخواست‌های مشخص ما از ریاست محترم دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی عبارت‌اند از:
۱. اعلام رسمی مبنای قانونی و محاسباتی ساعت موظفی ۱۹۲ ساعت و ارائه توضیح درباره نحوه انطباق آن با مقررات اختصاصی هر گروه بالینی.
۲. بررسی دقیق اجرای قانون ارتقای بهره‌وری کارکنان بالینی، از جمله کاهش‌های قانونی ساعات کار و ضرایب مربوط به شیفت‌های شب و تعطیل برای کارکنان واجد شرایط.
۳. تشکیل کارگروهی تخصصی با مشارکت نمایندگان منتخب کارکنان بالینی، مدیریت منابع انسانی، معاونت درمان، کارشناسان ایمنی بیمار و متخصصان مدیریت و اقتصاد سلامت.
۴. ارزیابی تناسب تعداد نیروها، ساعات حضور و برنامه شیفت‌ها با حجم واقعی خدمات در بخش‌ها و بیمارستان‌های منتخب دانشگاه، با استفاده از شاخص‌های معتبر و روش‌های مبتنی بر حجم کار.
۵. بازنگری در ساعات موظفی ماهانه و الگوی توزیع شیفت‌ها بر اساس نتایج بررسی حقوقی، کارشناسی و داده‌های واقعی؛ به‌گونه‌ای که کاهش متناسب ساعات کار در موارد موجه، بدون به خطر افتادن پوشش درمانی و ایمنی بیمار، در دستور کار قرار گیرد.
۶. انتشار نتیجه بررسی و برنامه اقدام اصلاحی در یک بازه زمانی مشخص، ترجیحاً حداکثر ظرف ۶۰ روز از زمان دریافت رسمی این مطالبه.
ما تأکید می‌کنیم که هدف این کارزار، تقابل با مدیران یا کاهش مسئولیت‌پذیری کارکنان نیست. هدف، دستیابی به سیاستی عادلانه‌تر، علمی‌تر و کارآمدتر است که هم حقوق قانونی کارکنان را رعایت کند، هم کیفیت و ایمنی خدمات را حفظ کند و هم از منابع عمومی به شکل بهینه استفاده کند.
ساعات کار باید در خدمت ارائه مراقبت مؤثر باشد؛ نه اینکه صرفاً تعداد ساعات حضور، جایگزین سنجش واقعی کارایی شود.
از ریاست محترم دانشگاه و مسئولان مرتبط درخواست داریم این مطالبه جمعی را بررسی کرده و زمینه گفت‌وگویی کارشناسی، شفاف و نتیجه‌محور را فراهم کنند.
از همه کارکنان بالینی، کارشناسان و متخصصان حوزه سلامت دعوت می‌کنیم با امضای این کارزار، از بازنگری علمی و عادلانه در ساعات موظفی حمایت کنند.
امضای این کارزار به معنای حمایت از بررسی قانونی و کارشناسی و اصلاح متناسب ساعات موظفی است؛ نه تأیید ادعای اثبات‌نشده درباره غیرقانونی بودن یک عدد مشخص.
موفق شد
ویژه
بحث و گفتگو