باسلام؛

ما روان‌شناسان و مشاوران فعال در حوزهٔ روان‌درمانی ضمن قدردانی از تلاش‌های سازمان نظام روان‌شناسی و مشاوره جمهوری اسلامی ایران در سامان‌دهی و ارتقای جایگاه حرفه‌ای روان‌شناسی و مشاوره در کشور، بدین‌وسیله دغدغه‌ها و پیشنهادهای خود را در خصوص «نحوهٔ تعیین تعرفه و کدگذاری خدمات روان‌درمانی و مشاوره» به استحضار آن سازمان می‌رسانیم.

۱. با توجه به گسترش روزافزون نیاز جامعه به خدمات روان‌شناختی و مشاوره‌ای و لزوم وجود معیاری قابل اتکا برای درمانگران و مراجعین به منظور تعیین ارزش این خدمات، بازنگری در ساختارهای تعرفهٔ پیشنهادی نظام روان‌شناسی و مشاوره ضروری به نظر می‌رسد. یکی از چالش‌های اساسی تعرفه‌گذاری موجود، عدم تناسب آن با هزینه و زمانی است که روان‌درمانگران صرف آموزش‌های تخصصی، درمان‌های شخصی و سوپرویژن، به‌عنوان ارکان اصلیِ دستیابی به صلاحیت حرفه‌ای در رویکردهای مختلف می‌کنند. همچنین، این تعرفه‌ها با شرایط اقتصادی حال حاضر کشور نیز همخوانی چندانی ندارند. در کنار این موارد، تفاوت محسوس میان تعرفه خدمات روان‌شناسان و مشاوران با تعرفه‌های هم‌تراز در حوزه روان‌پزشکی به‌عنوان چالشی جدی مطرح است. این تفاوت، که در سال ۱۴۰۵ به‌عنوان مثال، هزینه یک جلسه ۴۵ دقیقه‌ای مشاوره توسط روان‌شناس دکتری با ۱۵ سال سابقه را حدود ۱ میلیون تومان و همین خدمت توسط روان‌پزشک را حدود ۲.۴ میلیون تومان نشان می‌دهد، نیازمند بررسی و تعدیل منطقی است. هماهنگی بیشتر تعرفه‌ها، به‌ویژه در مواردی که سطح پیچیدگی مداخلات، طول دوره درمان و الزامات آموزشی متخصصان یکسان است، می‌تواند از احساس تبعیض حرفه‌ای کاسته و به تقویت جایگاه اجتماعی روان‌شناسان یاری رساند.

۲. در همین راستا، بازنگری در «کدهای مداخله» جهت انعکاس تنوع واقعی خدمات موضوعی حیاتی است. تعرفه‌گذاری فعلی تنها مدرک تحصیلی و سابقه فعالیت را برای تغییر در سطح تعرفه خدمات روان‌شناسی و مشاوره لحاظ می‌دارد. اما ضروری به نظر می‌رسد که معیارهای متفاوت دیگری مانند نوع خدمات، رویکردهای درمانی و تفاوت‌های درمانگران بر اساس آموزش‌های تکمیلی در طراحی این کدها لحاظ گردد. این سه مورد در ادامه با تفصیل بیشتری مطرح می‌شود:

الف. خدمات روان‌درمانی و مشاوره در رویکردهای مختلف (اعم از تحلیلی، شناختی–رفتاری، طرحواره‌درمانی، سیستمیک، انسان‌گرا و غیره) اقتضائات آموزشی، ساختاری و زمانی متفاوتی دارند. بنابراین، شایسته است که طبقه‌بندی خدمات بر اساس رویکرد و سطح پیچیدگی مداخله مد نظر قرار گیرد تا تعرفه‌ها بازتاب‌دهنده میزان سرمایه‌گذاری آموزشی و شخصی درمانگر باشد. این تمایز، علاوه بر ایجاد شفافیت برای مراجعان، به ارتقای سطح حرفه‌ای‌گری در تمامی مکاتب درمانی کمک خواهد کرد.

ب. همچنین، ضرورت دارد آموزش‌های تکمیلی در مؤسسات معتبر، بیش از پیش بازتاب یابد. پیشنهاد می‌شود سازمان با تدوین معیارهای شفاف برای شناسایی مؤسسات آموزشی معتبر، سازوکاری فراهم آورد تا درمانگرانی که آموزش‌های نظام‌مند و عمیق‌تری را گذرانده‌اند، امکان ارائه خدمات با تعرفه‌ای متناسب با صلاحیت‌های کسب‌شده را داشته باشند. این اقدام انگیزه‌ای مضاعف برای رشد علمی و ارتقای مداوم کیفیت خدمات در بدنه حرفه‌ای ایجاد می‌کند.

ج. علاوه بر این، در حال حاضر، کدهای موجود گستره واقعی فعالیت‌های ما را در حوزه‌هایی همچون روان‌درمانی فردی، زوج‌درمانی، خانواده‌درمانی، گروه‌درمانی، آزمون‌های تخصصی و خدمات صنعتی و سازمانی پوشش نمی‌دهند. طراحی کدهای اختصاصی برای هر یک از این خدمات با در نظر گرفتن بار کاری، پیچیدگی اجرا و تخصص مورد نیاز، نه تنها به عدالت در پرداخت‌ها منجر می‌شود، بلکه مستندسازی علمی و برنامه‌ریزی‌های کلان در حوزه سلامت روان را نیز تسهیل خواهد کرد.

در پایان، باور داریم که دستیابی به این اهداف جز از طریق مشارکت فعال بدنه تخصصی امکان‌پذیر نیست. پیشنهاد می‌شود کارگروه‌های تخصصی با حضور نمایندگانِ تمامی رویکردها و انجمن‌های علمی تشکیل شود و در فرآیند تعیین تعرفه‌ها، از نظرات کارشناسی و بازخوردهای میدانیِ متخصصان در سراسر کشور بهره‌گیری شود تا تصمیمات اتخاذشده بیشترین انطباق را با واقعیت‌های موجود داشته باشد.

امید است با درایت شما و در راستای ارتقای جایگاه حرفه‌ای روان‌شناسان، شاهد بهبود شرایط و در نتیجه افزایش کیفیت سلامت روان در جامعه باشیم.

با سپاس و احترام،