باسلام؛
آپارات، بزرگ‌ترین پلتفرم اشتراک ویدیوی ایران، سال‌هاست به محل اصلی نشر غیرمجاز آثار تولیدکنندگان محتوا تبدیل شده است. صاحبان آثار — از فیلم‌سازان و مستندسازان حرفه‌ای تا کاربران عادی و تولیدکنندگان مستقل — بارها شاهد بوده‌اند که زحمت ماه‌ها و سال‌هایشان، بدون اجازه و بدون هیچ پرداختی، در آپارات بازنشر شده و این پلتفرم از بازدید و درآمد تبلیغاتی آن سود می‌برد.
این کارزار برای حمایت از حق نشر، شفافیت و پاسخ‌گویی آپارات و سایر پلتفرم‌های کاربرمحور ایرانی شکل گرفته است. ما معتقدیم آپارات می‌تواند و باید، به‌جای بهره‌برداری از محتوای غیرمجاز، به خانه‌ای امن برای تولیدکنندگان محتوا تبدیل شود.
مشکلات اصلی
۱. نقض سیستماتیک حق نشر آثار حرفه‌ای
بر اساس مستندات و گزارش‌های حقوقی منتشرشده، حجم نقض حق نشر در آپارات سیستماتیک و گسترده است. در پرونده حقوقی اخیر، بیش از ۱۶ هزار قسمت از آثار سازمان صداوسیما، اعم از سریال، مستند، تله‌فیلم و پویانمایی، طی سال‌های ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۲ به‌صورت گسترده و مستمر در بستر آپارات منتشر شده است. این نقض محدود به یک کاربر یا یک کانال خاص نبوده، بلکه در ابعاد سازمان‌یافته و طی سالیان متمادی استمرار داشته است.
مسئله فقط «انتشار محتوا» نیست؛ بهره‌برداری اقتصادی بدون مجوز است. هنگامی که یک پلتفرم از محل انتشار محتوای غیرمجاز، ترافیک، بازدید و درآمد تبلیغاتی تحصیل می‌کند، موضوع وارد قلمرو مسئولیت مدنی و بهره‌برداری غیرمجاز از حقوق مادی آثار می‌شود. دادگاه نیز دفاعیات آپارات مبنی بر «سلب مسئولیت میزبان در قبال محتوای کاربرمحور» را نپذیرفته و بر انتفاع سکو از محتوای منتشرشده تأکید کرده است.
۲. کپی‌برداری کاربران از یکدیگر؛ دزدی درون‌پلتفرمی
آپارات به‌عنوان یک پلتفرم کاربرمحور، محل اصلی بازنشر غیرمجاز آثار خود کاربران نیز هست. کاربری ویدیویی تولید می‌کند، زحمت می‌کشد، هزینه می‌کند و آن را منتشر می‌کند؛ اما کافی است ویدیو بازدید بگیرد تا کاربران دیگر — یا حتی کانال‌های بزرگ‌تر — آن را دانلود و در کانال خودشان بازنشر کنند.
نکته مهم این است که آپارات خود این مشکل را به رسمیت شناخته است. این پلتفرم در بهمن ۱۳۹۹ اعلام کرد که «به درآمدزایی کانال‌ها از بازنشر محتوا پایان می‌دهد» و از نظر آپارات، «بازنشرکننده محتوا یعنی فردی که ویدیوها را از هر منبعی دریافت و در آپارات بارگذاری می‌کند». یعنی خود آپارات پذیرفته که بخش قابل‌توجهی از محتوای منتشرشده در این پلتفرم، حاصل بازنشر غیرمجاز آثار دیگران است.
در گزارش‌های حقوقی نیز به‌صراحت آمده که «بخش قابل‌توجهی از محتوای موجود، نه حاصل خلاقیت کاربران، بلکه حاصل سرقت و بازنشر آثار اختصاصی دیگران است». این بدان معناست که تولیدکنندگان محتوای مستقل — که سرمایه‌ای جز خلاقیت و وقت خود ندارند — قربانی اصلی این چرخه‌اند.
۳. کپی‌برداری از پلتفرم‌های دیگر؛ از یوتیوب و اینستاگرام تا آپارات
دسته دوم، کپی‌برداری از پلتفرم‌هایی مثل یوتیوب و اینستاگرام است. کاربران ویدیوها را از این پلتفرم‌ها دانلود کرده و بدون اجازه صاحب اثر در آپارات بازنشر می‌کنند. آپارات به‌دلیل فیلتر بودن یوتیوب در ایران، عملاً به مقصد اصلی محتوای کپی‌شده از پلتفرم‌های خارجی تبدیل شده است.
یکی از ویژگی‌های فنی آپارات که این چرخه را تشدید می‌کند، امکان دانلود آسان ویدیوهاست. برخلاف پلتفرم‌های بین‌المللی که در حالت عادی اجازه ذخیره‌سازی ویدیو روی هارد دیسک را نمی‌دهند، در آپارات «به‌راحتی می‌توان ویدیوی دلخواه را دانلود و روی هارد دیسک رایانه ذخیره کرد». این یعنی چرخه کپی‌برداری از یک پلتفرم دیگر به آپارات — و سپس از آپارات به کانال‌های دیگر — به‌سادگی تکرار می‌شود.
۴. سامانه حق نشر آپارات: واکنشی، ناقص، ناکارآمد
آپارات سال ۱۴۰۲ سرویس حق نشری معرفی کرد که ادعا می‌کند «هر ویدیوی بارگذاری‌شده در آپارات را بررسی می‌کند و ویدیوهای مشابه با نسخه دارای حق نشر را شناسایی می‌کند». اما سؤال اصلی اینجاست: اگر این سامانه واقعاً کار می‌کند، چرا هزاران کاربر همچنان شاکی کپی‌شدن ویدیوهایشان هستند؟
مشکل اینجاست که سامانه حق نشر آپارات پیشینی و فعالانه عمل نمی‌کند. یعنی تا زمانی که صاحب اثر خودش فایل مرجع را ثبت نکند و کپی‌برداری را گزارش ندهد، سیستم وارد عمل نمی‌شود. این در حالی است که در یوتیوب، سامانه Content ID با «میلیون‌ها فایل مرجع» به‌عنوان «یکی از جامع‌ترین پایگاه‌های داده جهان» محسوب می‌شود و روزانه ۴۰۰ سال ویدیو را اسکن می‌کند.
آپارات ادعا می‌کند سامانه‌ای مشابه Content ID یوتیوب برای حفاظت از حق نشر راه‌اندازی کرده است. اما بر اساس گزارش‌های موجود، عدم ایجاد تنش و التهابات سیاسی در سایت و اهانت‌آمیز نبودن به قابلیت‌های قومی و مذهبی، عمده دغدغه آپارات را تشکیل می‌دهد و به نظر می‌رسد اولویت اصلی این پلتفرم جلوگیری از فیلترشدن است، نه حفاظت واقعی از حقوق تولیدکنندگان محتوا. آپارات در حال حاضر به‌دلیل نبود رقیب جدی، نیازی به بهبود کیفیت خدمات خود نمی‌بیند و همین فقدان رقابت، ضرورت نوآوری و احترام به خالقان آثار را از میان برده است.
۵. فرار از مسئولیت با بهانه «کاربرمحور بودن»
آپارات با استناد به ماده ۴۷ قانون تجارت الکترونیکی، مسئولیت هرگونه نقض حقوق تولیدکنندگان و مؤلفان را بر عهده کاربران گذاشته و خود را از حمایت تولیدکنندگان اصلی مبرا می‌داند. این در حالی است که در پرونده‌ای مشابه، دیوان عالی کشور حکم به برائت داده بود؛ اما با شکایت جدید و استناد به محتوای متفاوت، رأی تازه و بی‌سابقه‌ای صادر شد.
در حال حاضر، در ایران هیچ نظام مشخصی درباره مسئولیت پلتفرم در زمینه نقض آثار ادبی و هنری وجود ندارد. پلتفرم‌های کاربرمحور ایرانی باید از حمایت قانونی مشابه آنچه در سطح بین‌المللی وجود دارد، مانند اصل «بندرگاه امن»، برخوردار شوند؛ اما این حمایت نباید به ابزاری برای فرار از مسئولیت تبدیل شود.
خواسته‌های ما
۱. پیاده‌سازی سامانه واقعی تشخیص کپی‌رایت: سامانه حق نشر آپارات باید به‌صورت فعالانه و پیشینی، محتوای ناقض حق نشر را شناسایی و حذف کند — نه اینکه فقط با گزارش صاحب اثر اقدام کند.
۲. شفافیت درآمد تبلیغاتی: آپارات باید مکانیزمی برای تقسیم درآمد تبلیغاتی با صاحبان اصلی محتوا فراهم کند، همان‌گونه که یوتیوب سال‌هاست این کار را انجام می‌دهد.
۳. توقف تبعیض قانونی: پلتفرم‌های کاربرمحور ایرانی باید از حمایت قانونی مشابه آنچه در سطح بین‌المللی وجود دارد برخوردار شوند؛ اما این حمایت نباید به ابزاری برای فرار از مسئولیت تبدیل شود.
۴. ایجاد نظام مشخص مسئولیت پلتفرم‌ها: باید چارچوب قانونی شفافی تدوین شود که هم از پلتفرم‌های کاربرمحور حمایت کند و هم حقوق تولیدکنندگان را تضمین نماید.
۵. تعامل با تولیدکنندگان محتوا: آپارات باید به‌جای پرونده‌سازی و فشار قضایی، با تولیدکنندگان محتوا وارد تعامل سازنده شود و از ابزارهای فنی و استاندارد جهانی برای حفاظت از محتوا استفاده کند.
۶. جلوگیری از دانلود غیرمجاز و تسهیل گزارش سریع: آپارات باید امکان دانلود آسان ویدیوها را محدود کند و فرایند گزارش کپی‌برداری را برای کاربران عادی ساده، سریع و شفاف سازد.
چرا این کارزار مهم است؟
اگر امروز حق نشر یک پلتفرم نقض شود و ما سکوت کنیم، فردا نوبت هر تولیدکننده محتوایی است که سال‌ها برای آموزش، سرگرمی و آگاهی‌بخشی زحمت کشیده است. تولیدکنندگان محتوای ایرانی، در حالی که با محدودیت‌های اقتصادی و زیرساختی دست‌وپنجه نرم می‌کنند، باید با نقض حق نشر و بی‌توجهی پلتفرم‌های داخلی نیز مبارزه کنند.
ادامه چنین روندی نه‌تنها به تضعیف تولیدکنندگان محتوا منجر می‌شود، بلکه این نگرانی جدی را ایجاد می‌کند که آیا اساساً امکان ادامه فعالیت پایدار برای پلتفرم‌های کاربرمحور ایرانی باقی خواهد ماند یا خیر. کاربر عادی نیز در این میان ضرر می‌کند: وقتی ویدیوی او کپی می‌شود و درآمدش به جیب دیگران می‌رود، اعتمادش به پلتفرم از بین می‌رود.
امضای این کارزار به چه معناست؟
با امضای این کارزار، شما از حق نشر تولیدکنندگان محتوا حمایت می‌کنید، از شفافیت و پاسخ‌گویی پلتفرم‌های داخلی مطالبه می‌کنید و به آینده‌ای امیدوار هستید که در آن، تلاش و خلاقیت ایرانی ارزش واقعی خود را پیدا کند.
آپارات، حق نشر ما را رعایت کن!
موفق شد
ویژه
بحث و گفتگو