ریاست محترم جمهور؛
جناب آقای دکتر مسعود پزشکیان

وزیر محترم راه و شهرسازی؛
سرکار خانم فرزانه صادق مالواجرد

وزیر محترم تعاون، کار و رفاه اجتماعی؛
جناب آقای دکتر احمد میدری

وزیر محترم آموزش و پرورش؛
جناب آقای علیرضا کاظمی

 دبیر محترم مرجع ملی کنوانسیون حقوق کودک؛
جناب آقای دکتر عسکر جلالیان

رئیس محترم سازمان بهزیستی کشور؛
جناب آقای دکتر سید جواد حسینی

معاون محترم شهرسازی و معماری وزارت راه و شهرسازی؛
جناب آقای دکتر غلامرضا کاظمیان

رئیس محترم سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور؛
جناب آقای مسعود نصرتی

دستیار محترم اجتماعی رئیس‌جمهور؛
جناب آقای دکتر علی ربیعی

معاون محترم زنان و خانواده ریاست جمهوری؛
سرکار خانم زهرا بهروزآذر

نماینده محترم گروه تأسیسات شهری در شورای مدیریت جامعه مهندسان مشاور ایران و رئیس شورای مدیریت جامعه مهندسان مشاور ایران؛
جناب آقای محمد کیافر

نماینده محترم گروه شهرسازی در شورای مدیریت جامعه مهندسان مشاور ایران؛
جناب آقای جلال آزادی

نماینده محترم گروه معماری در شورای مدیریت جامعه مهندسان مشاور ایران؛
سرکار خانم ماندانا کنت

رئیس محترم هیئت‌مدیره انجمن صنفی مهندسان مشاور معمار و شهرساز؛
جناب آقای سید علی‌اکبر موسوی

سلام؛

از الحاق جمهوری اسلامی ایران به کنوانسیون جهانی حقوق کودک ۳۲ سال، از ابلاغ دستورالعمل شهرهای دوستدار کودک سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های وزارت کشور ۸ سال، از تصویب قانون حمایت از اطفال و نوجوانان ۶ سال، از ابلاغ سند الزامات و ضوابط عام شهر دوستدار کودک شورای عالی شهرسازی و معماری ایران و قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت ۵ سال می‌گذرد؛ اما همچنان در عمل، اقدامات اثربخش و منسجمی در زمینه تحقق حقوق کودک، به‌ویژه از طریق فراهم کردن محیط شایسته کودکان و نوجوانان و مشارکت آن‌ها در شکل دادن به آن با برنامه «شهر دوستدار کودک»، شاهد نیستیم. این در حالی است که آینده ایران، توسعه پایدار و رشد و شکوفایی به سرنوشت کودکان و نوجوانان وابسته است.

نمی‌توان با کودکان درگیر با کار کودک و استثمار، فقر، خشونت، محیط‌های ناامن و ناایمن، دچار فقر خدماتی و فقر فضاهای مناسب بازی و شکوفایی و تفریح، درگیر آسیب‌های اجتماعی (از جمله اعتیاد)، محروم به دلیل معلولیت، محروم از تحصیل و دارای سوءتغذیه مواجه بود و در آینده انتظار سلامت اجتماعی و روانی، پویایی، خلاقیت و کارآمدی را داشت. از شهرها و سکونتگاه‌های نامناسب، ناایمن و ناامن برای کودکان و نوجوانان نمی‌توان انتظار ایجاد تمایل به فرزندآوری را داشت. بحران سلامت جمعیت و بازتولید آن، ریشه در کم‌توجهی به دوره کودکی و محیط مساعد برای زندگی کودکان دارد. حدود ۲۸ درصد جمعیت ایران در دوره کودکی (۰ تا ۱۸ سال) قرار دارند که ۸۴ درصد آن جمعیت شهری و ۱۶ درصد آن جمعیت روستایی و عشایری است و بر اساس مبانی روان‌شناسی، رشد تکاملی و جامعه‌شناسی، دوره شکل‌گیری شخصیت فردی و اجتماعی، رشد زیستی، مقاومت سلامت، اجتماعی شدن و یادگیری، دوران کودکی است. همچنین بر اساس اصول اقتصاد توسعه، دوره کودکی دوره بازدهی اقتصادی است و سرمایه‌گذاری بر آموزش و پرورش و شکوفایی کودکان، پربازده‌ترین سرمایه‌گذاری است و در صورت عدم توجه کافی به دوره کودکی، خطر نسلی شدن و موروثی شدن فقر وجود دارد؛ چنان‌که بنا بر گزارش وزارت آموزش و پرورش، ۴۰ درصد از کودکان در سن ورود به مدرسه با فقر یادگیری روبه‌رو هستند و طبق آمار مرکز پژوهش‌های مجلس، ۱۵ درصد از کودکان کشور، به‌ویژه در مناطق محروم و بافت‌های ناکارآمد (سکونتگاه‌های غیررسمی، بافت‌های فرسوده و بافت‌های تاریخی رو به زوال)، درگیر کار کودک هستند. همچنین مطابق آمار وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، ۳۸ درصد کودکان ایران زیر خط فقر زندگی می‌کنند. فقر کودکان با محیط زندگی آن‌ها و شرایط محیطی‌شان وابسته است و قانون حمایت از اطفال و نوجوانان، در ماده ۳، با برشمردن انواع کودکان در وضعیت‌های مخاطره‌آمیز و همچنین اقدامات لازم در ماده ۶، تأثیر محیط بر فقر و آسیب‌های کودکان را به‌روشنی نشان داده است و در آیین‌نامه اجرایی ماده ۶، به‌صراحت توجه به «شهر دوستدار کودک» را مطرح کرده است.

در خصوص سوانح کودکان ناشی از ناایمنی محیطی و حمل‌ونقل و تردد، می‌توان به چند نمونه اشاره کرد: از هر ۱۰ کودک فوت‌شده در ایران، عامل مرگ ۴ نفر از آنان سوانح ترافیکی است و ۶ درصد قربانیان حوادث رانندگی، کودکان ۱ تا ۱۰ سال و ۱۸ درصد آن نیز نوجوانان هستند. به نقل از رئیس دبیرخانه شورای عالی سلامت و امنیت غذایی، دومین علت مرگ کودکان زیر ۵ سال در ایران، حوادث و به‌ویژه غرق‌شدگی و حوادث ناشی از حمل‌ونقل است. بر اساس گزارش‌های تجمیع‌شده رسانه‌ای، از سال ۱۳۹۳ تا فروردین ۱۴۰۵، در استان سیستان و بلوچستان با جان‌باختن ۱۰۹ کودک زیر ۱۲ سال در هوتک‌ها مواجه بوده‌ایم.

یا بر اساس گزارشی دیگر، شاهد از دست دادن جان ۳۳ کودک ۱ تا ۵۹ ماهه در سال ۱۴۰۴ در محدوده‌های تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی کرمان بوده‌ایم. به این نمونه‌ها باید آمار سوانح شهربازی‌ها و فضاهای بازی و فراغت کودکان را نیز افزود که از حوادث شهربازی تا غرق‌شدن در دریاچه پارک‌ها یا چاه‌های ناایمن پارک یا برق‌گرفتگی را شامل می‌شود.

علاوه بر حوادث و سوانح، کودکان فضاهای شهری خود را بر اثر توسعه شهری خودرومحور و گسترش ناامنی از دست داده‌اند که مهم‌ترین آن‌ها «کوچه» است؛ فضایی خاطره‌انگیز از تجربه کودکی برای همه. رابطه کودکان با طبیعت و میراث نیز دچار خدشه شده است و این اختلال موجب گسیختگی نسلی و محرومیت از تجربه زیستی برای کودکان می‌شود و شنیده نشدن کودکان و نوجوانان و فقدان مشارکت آن‌ها در تصمیم‌های مرتبط با زندگی و محیط خود، این گسیختگی را تشدید می‌کند.

با توجه به توصیف پیش‌گفته که گوشه بسیار کوچکی از شرح وضعیت کودکان در ایران و محیط و شرایط زندگی آن‌هاست، امضاکنندگان این کارزار که شامل فعالان حوزه کودک، فعالان شهری، مادران و پدران، دغدغه‌مندان زندگی کودکان و سرنوشت آینده کشور هستند، خواهان آن هستند که:

_ سند الزامات و ضوابط عام شهر دوستدار کودک مصوب شورای عالی شهرسازی و معماری ایران و اسناد پیوسته آن (دستورالعمل شهرهای دوستدار کودک، شیوه‌نامه تدوین اطلس شهری کودکان و نوجوانان، شیوه‌نامه نحوه تشکیل شورای مشورتی شهری کودکان و نوجوانان، دستورالعمل اتاق مادر و کودک و استاندارد آن ـ استاندارد ملی ۱۵۷۴۵ «الزامات عمومی اتاق مادر و کودک» ـ) جهت اجرا و تحقق، به‌ویژه با تمرکز بر کودکان در شرایط دشوار و کودکان با نیازهای ویژه (شمول ماده ۳ قانون حمایت از اطفال و نوجوانان) و کودکان و مادران ساکن در بافت‌های ناکارآمد (بافت‌های فرسوده میانی، سکونتگاه‌های غیررسمی و بافت‌های تاریخی رو به زوال) و مناطق محروم و همچنین حوزه رفع مخاطرات و حوادث فضایی، کالبدی و ترافیکی برای کودکان، در دستورکار جدی و فوری قرار گیرد.

_ سند الزامات و ضوابط عام شهر دوستدار کودک مصوب شورای عالی شهرسازی و معماری ایران و اسناد پیوسته آن، از طریق سند پشتیبان، مورد حمایت هیئت‌وزیران قرار گیرد و همکاری، هماهنگی و تقسیم کار دستگاه‌های مرتبط (سازمان بهزیستی، وزارت آموزش و پرورش، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، مرجع ملی کنوانسیون حقوق کودک، وزارت کشور و معاونت زنان و خانواده ریاست جمهوری) معین و الزام شود.

_ اقدامات توانمندسازی و بهبود محیطی و توجه به «شهر دوستدار کودک» در قانون حمایت از اطفال و نوجوانان و آیین‌نامه اجرایی ماده ۶ آن مورد توجه جدی قرار گیرد و جایگزین انواع طرح‌های تکراری و شکست‌خورده و مغایر با حقوق کودکِ «جمع‌آوری/سامان‌دهی کودکان کار و خیابان» شود.

_ در تهیه انواع طرح‌های شهری و روستایی، سند الزامات و ضوابط عام شهر دوستدار کودک مصوب شورای عالی شهرسازی و معماری ایران و اسناد پیوسته آن مبنا و ملاک قرار گیرد، نسبت به رعایت آن مطابق سند الزامات و ضوابط عام شهر دوستدار کودک، پاسخ‌گویی و نظارت مدنی خواسته شود و مشاوران تهیه طرح‌های شهری و روستایی جهت لحاظ آن، از آموزش‌های لازم بهره‌مند شوند.

_ شهرداری‌ها در اجرای پروژه‌های عمرانی و بزرگ‌مقیاس شهری، نسبت به ارزیابی تأثیر پروژه‌های عمرانی و بزرگ‌مقیاس شهری بر کیفیت زندگی کودکان و نوجوانان اهتمام داشته باشند.

_ جریان‌سازی فرهنگی و آموزشی برای ترویج و شناخت حقوق کودک (کنوانسیون حقوق کودک، قانون حمایت از اطفال و نوجوانان، سند الزامات و ضوابط عام شهر دوستدار کودک مصوب شورای عالی شهرسازی و معماری ایران و اسناد پیوسته آن) توسط دستگاه‌های فرهنگی، آموزشی و تبلیغی صورت گیرد.

_ پایش وضعیت کودکان و نوجوانان در شهرها مطابق اطلس شهری کودکان و نوجوانان صورت پذیرد و داده‌های آن جهت پایش مدنی و کارشناسی انتشار عمومی یابد تا به بهبود برنامه‌ریزی برای کودکان و نوجوانان کمک شود.

_ در راستای شنیده شدن صدای کودکان و نوجوانان، ارتقای مشارکت آنان و ترویج آموزش و فرهنگ شهروندی که مهم‌ترین عنصر برای بهبود شهرها و فرهنگ اجتماعی است، شوراهای مشورتی شهری کودکان و نوجوانان بر اساس سند الزامات و ضوابط عام شهر دوستدار کودک و شیوه‌نامه نحوه تشکیل شورای مشورتی شهری کودکان و نوجوانان تشکیل شوند.

_ برقراری سازوکار نظارتی و اجرایی الزام‌آور (نه توصیه‌ای) برای استقرار اتاق مادر و کودک مطابق استاندارد ملی در تمام فضاها، اعم از پایانه‌ها، ایستگاه‌های حمل‌ونقل عمومی، مراکز فرهنگی، مراکز ورزشی، مراکز و مجموعه‌های تجاری، گردشگری و پذیرایی، مراکز اداری و مراکز دانشگاهی، تا حق حضور مادران در شهر و اجتماع تضمین و تقویت شود.