ریاست محترم جمهوری اسلامی ایران،

وزیر محترم صنعت، معدن و تجارت،

رئیس محترم شورای رقابت،

رئیس محترم سازمان حمایت از مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان،

نمایندگان محترم مجلس شورای اسلامی

و تمامی مسئولان و نهادهای تصمیم‌گیر در حوزه خودرو،

سال‌هاست که سیاست قرعه‌کشی خودرو با عنوان ایجاد عدالت و توزیع منصفانه اجرا می‌شود؛ اما نتیجه‌ای که مردم در عمل مشاهده کرده‌اند، چیزی جز افزایش دلالی، سوداگری و محروم شدن متقاضیان واقعی از خرید خودرو نبوده است.

وقتی اختلاف قیمت کارخانه و بازار به صدها میلیون تومان و گاهی بیش از یک میلیارد تومان می‌رسد، طبیعی است که خودرو از یک کالای مصرفی به یک فرصت سودآور تبدیل شود. در چنین شرایطی، افراد و شبکه‌های سوداگر با استفاده از تعداد زیادی کد ملی وارد طرح‌های فروش می‌شوند و شانس مصرف‌کنندگان واقعی را کاهش می‌دهند.

امروز بر کسی پوشیده نیست که خرید و فروش کد ملی به یک تجارت تبدیل شده است. بسیاری از افراد تنها در ازای دریافت مبلغی ناچیز، کد ملی خود را در اختیار واسطه‌ها قرار می‌دهند و این واسطه‌ها با ثبت‌نام گسترده در طرح‌های قرعه‌کشی شانس برنده شدن خود را چندین برابر می‌کنند. نتیجه این وضعیت آن است که سودهای کلان نصیب دلالان می‌شود، در حالی که خانواده‌ای که واقعاً برای نیاز شخصی خود به خودرو احتیاج دارد، از خرید محروم می‌ماند.

نمونه‌های اخیر نیز نشان می‌دهد که قرعه‌کشی نه تنها مشکل را حل نکرده، بلکه خود به بستری برای سوداگری تبدیل شده است. در طرح اخیر فیدلیتی پرستیژ، تنها چند روز پس از اعلام نتایج، قیمت حواله‌ها در بازار غیررسمی تا حدود ۲ میلیارد تومان افزایش یافت. این اتفاق نشان می‌دهد که اختلاف قیمت و سازوکار قرعه‌کشی همچنان انگیزه‌ای عظیم برای واسطه‌گری و کسب سودهای بادآورده ایجاد می‌کند.

از سوی دیگر، قرعه‌کشی تنها باعث ایجاد رانت برای عده‌ای محدود نمی‌شود، بلکه به افزایش قیمت خودرو در کل بازار نیز دامن می‌زند. زمانی که حواله‌های خودرو با ارقام نجومی خرید و فروش می‌شوند، همان قیمت‌ها به مرجع ذهنی بازار تبدیل شده و فروشندگان نیز قیمت خودروهای خود را بر اساس آن افزایش می‌دهند. به این ترتیب، سودی که باید از طریق رقابت و افزایش تولید از بین برود، در قالب خرید و فروش حواله وارد بازار شده و فشار بیشتری به مصرف‌کنندگان واقعی وارد می‌کند. در واقع، قرعه‌کشی نه تنها قیمت‌ها را کنترل نکرده، بلکه در بسیاری از موارد به افزایش قیمت خودرو در بازار آزاد نیز کمک کرده است.

در مقابل، تجربه فروش‌های مستقیم و اینترنتی نشان داد که راه‌حل وجود دارد. در فروش‌های اخیر ایران‌خودرو که بدون قرعه‌کشی انجام شد، تعداد زیادی از متقاضیان توانستند مستقیماً از خودروساز خرید کنند. در آن مقطع بازار به شکل محسوسی آرام‌تر شد، دست واسطه‌ها کوتاه‌تر شد و خودرو بیشتر به دست مصرف‌کننده واقعی رسید. این تجربه ثابت کرد که هرچه فروش شفاف‌تر، گسترده‌تر و مستقیم‌تر باشد، سهم دلالان کمتر و سهم مردم بیشتر خواهد بود.

متأسفانه به جای توسعه این روش موفق، شاهد ایجاد محدودیت‌ها و موانعی بر سر راه فروش مستقیم خودروسازان بوده‌ایم؛ موضوعی که عملاً بار دیگر فضا را برای فعالیت واسطه‌ها و سوداگران فراهم کرده است. این در حالی است که مردم بارها نشان داده‌اند از سازوکارهای شفاف و مستقیم استقبال می‌کنند و خواهان حذف واسطه‌ها از بازار خودرو هستند.

ما معتقدیم خودرو باید به دست مصرف‌کننده واقعی برسد، نه به دست کسانی که از اختلاف قیمت‌ها و رانت‌های موجود سود می‌برند.

از مسئولان، نهادهای نظارتی و سیاست‌گذاران صنعت خودرو می‌خواهیم:

• قرعه‌کشی خودرو را متوقف کنند.

• امکان فروش مستقیم، شفاف و مستمر توسط خودروسازان را فراهم کنند.

• موانع عرضه گسترده خودرو را برطرف کنند.

• با خرید و فروش کد ملی، حواله و سایر روش‌های سوداگری مقابله کنند.

• شرایطی ایجاد کنند که همه متقاضیان واقعی بتوانند بدون واسطه و با فرصت برابر خودرو خریداری کنند.

تجربه نشان داده است که قرعه‌کشی راه‌حل نیست. راه‌حل، افزایش عرضه، فروش شفاف و حذف رانت و واسطه‌گری از بازار خودرو است.

با احترام

این مطالبه از سوی جمعی از مصرف‌کنندگان واقعی خودرو، خانواده‌ها، کارمندان، کارگران، بازنشستگان، صاحبان مشاغل، جوانان در آستانه خرید نخستین خودرو و تمامی شهروندانی مطرح می‌شود که معتقدند خودرو باید از طریق سازوکاری شفاف، عادلانه و بدون رانت در اختیار مردم قرار گیرد، نه واسطه‌ها و سوداگران.