وزیر محترم میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی کشور
ما امضاکنندگان این کارزار، از نهادهای مسئول فرهنگی، میراثی و دیپلماسی فرهنگی کشور درخواست میکنیم اقدامات لازم را برای ثبت «نان سنگک» بهعنوان یکی از برجستهترین عناصر میراث فرهنگی ناملموس ایران در فهرست جهانی یونسکو آغاز و پیگیری کنند.
نان سنگک، یکی از اصیلترین و منحصربهفردترین نانهای سنتی ایران، نمادی زنده از فرهنگ، تاریخ و هنر نانوایی ایرانی است. این نان با نام «سنگک» (از «سنگ» + پسوند کوچککننده) به دلیل پخت روی بستر سنگریزههای داغ رودخانهای شناخته میشود و بخشی جداییناپذیر از هویت غذایی و فرهنگی مردم ایران بوده و هست.
چرا نان سنگک شایسته ثبت در یونسکو است؟
۱. ایرانی بودن اصیل و ریشهدار:
نان سنگک کاملاً ایرانی است و ریشههای آن به دوران باستان، از جمله دوره ساسانیان و پیش از اسلام بازمیگردد. این نان تکاملیافته روشهای پخت عشایری ایرانی (مانند کماج روی سنگ و آتش) بوده و تنورهای پخت آن در زمان صفویه مهندسی و بازطراحی شده است. قدیمیترین اشارههای مکتوب آن در منابع معتبر فارسی مانند برهان قاطع (قرن هفدهم میلادی) و اشعار شاعرانی همچون شرفجهان قزوینی در عصر صفویه آمده است. پیشتر نان ارتش پارس و طبقه اشراف بوده و با احداث تنورهای صحرایی با مصالح در دسترس، در سفرهای طولانی سربازان ایرانی کاربرد داشته است.
۲. روش پخت منحصربهفرد و بینظیر:
سنگک تنها نان امروزی (و نادر در جهان) است که با روش خاص «پهن کردن خمیر روی سنگریزههای داغ» در تنور شیبدار آجری پخته میشود. این تکنیک باعث ایجاد بافت خاص، رد سنگها روی نان، پخت دوطرفه یکنواخت، طعم دودی و عطر بینظیر میگردد. هیچ نان دیگری در فرهنگهای دیگر این روش را ندارد. نانهای دیگر ایرانی مانند لواش، تافتون یا بربری روی دیواره تنور یا به روشهای متفاوت پخته میشوند.
۳. خطر زوال و فراموشی مهارتهای سنتی:
با ورود ماشینآلات صنعتی و تغییر سبک زندگی، پخت سنتی سنگک و مشاغل مرتبط با آن (نظیر مهارت سنگکپزی سنتی، تنورسازی و آمادهسازی خمیرترش) در درازمدت در خطر فراموشی است. ثبت جهانی این نان به حفظ و ترویج مهارتهای سنتی مرتبط با آن برای نسلهای آینده کمک شایانی خواهد کرد.
۴. ارزش فرهنگی، اجتماعی و سلامتی:
استفاده از آرد سبوسدار، هضم آسان، ارزش غذایی بالا و سادگی مواد اولیه (آرد، آب، نمک و خمیرترش).
نماد همافزایی اجتماعی: پخت سنتی آن نیازمند مهارت جمعی نانوایان است و بخشی از زندگی روزمره، ماه رمضان، سفرههای ایرانی، حرکات موزون شاطران و خاطرات جمعی ماست.
شایسته نیست دستگاه دیپلماسی فرهنگی ایران تنها در موارد رقابتی وارد عمل شود؛ مثلاً بعد از درخواست کشور ارمنستان برای ثبت نان لواش بهعنوان میراث ناملموس خود، ایران بلافاصله درخواست میراث مشترک میدهد، اما برای نانهایی که بهصورت بلامنازع و صددرصد ایرانی هستند، خصوصاً نان سنگک با تاریخی کهنتر، ارزش تغذیهای بیشتر و تکنیک پخت پیشرفتهتر، تا این لحظه هیچ اقدامی برای ثبت جهانی صورت نپذیرفته است.
ما، امضاکنندگان این کارزار، از دولت جمهوری اسلامی ایران، سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و دستگاه دیپلماسی فرهنگی درخواست میکنیم:
پرونده ثبت ملی و سپس بینالمللی نان سنگک و سایر نانهای ایرانی را با اولویت پیگیری کنند.
مستندسازی، آموزش و ترویج این هنر سنتی را حمایت نمایند.
بیایید با هم صدایمان را به گوش جهان برسانیم: نان سنگک، میراث جاودان ایران!
ویژه
بحث و گفتگو