ریاست محترم جمهوری اسلامی ایران
ریاست محترم مجلس شورای اسلامی
وزیر محترم وزارت نیرو
با سلام و احترام؛
منطقه تاریخی و رنجکشیده سیستان، این سرزمین کهن و تمدنساز ایران، که روزگاری به برکت آبهای زلال هیرمند و تالابهای حیاتبخش هامون نماد آبادانی، کشاورزی و تمدن در شرق کشور بود، امروز در چنگال خشکسالی طولانیمدت و محرومیت از حقابه قانونی خود گرفتار آمده است.
حقابه تاریخی و قانونی ایران از رودخانه هیرمند، بر اساس معاهده سال ۱۳۵۱ (مصوب ۱۳۵۲) میان ایران و افغانستان، در شرایط نرمال آبی به میزان متوسط ۲۶ مترمکعب در ثانیه، معادل حدود ۸۲۰ میلیون مترمکعب در سال، تعیین و تثبیت شده است. بااینوجود، سالهاست این حقابه بهصورت کامل، پایدار و مطابق تعهدات مقرر تأمین نمیشود و مردم سیستان همچنان با پیامدهای سنگین این محرومیت دستوپنجه نرم میکنند.
معاهده مذکور که پس از مذاکرات طولانی و با سازوکارهای مشخص حقوقی به امضای دو کشور رسیده و اسناد آن مبادله شده است، همچنان از اعتبار حقوقی برخوردار بوده و اجرای تعهدات آن برای طرفین الزامآور است. بر اساس مفاد این معاهده، افغانستان موظف به تحویل حقابه ایران در نقاط تعیینشده است و باید از هرگونه اقدام یا مانع غیرموجه که موجب تضییع حقوق آبی ایران شود، خودداری کند.
بااینحال، عدم اجرای کامل و مستمر تعهدات، همراه با احداث و بهرهبرداری از سازههای آبی در بالادست، موجب شده است که مردم سیستان از حق قانونی و تاریخی خود محروم بمانند.
از سوی دیگر، تأمین آب شرب شهر زاهدان از منابع محدود آبی منطقه، فشار مضاعفی بر منابع آب سیستان وارد کرده و شرایط معیشتی و زیستمحیطی مردم را دشوارتر ساخته است.
نتیجه این وضعیت، نابودی تدریجی اکوسیستم منحصربهفرد تالابهای هامون، خشکشدن منابع طبیعی، از بین رفتن پوشش گیاهی، نابودی کشاورزی و دامداری، گسترش فقر و مهاجرت اجباری و تشدید طوفانهای شن و گردوغبار است؛ طوفانهایی که زندگی روزمره مردم را مختل کرده و سلامت، امنیت و آینده نسلهای کنونی و آینده این سرزمین را با مخاطرات جدی مواجه ساختهاند.
دفاع از حقابه سیستان، بخشی از دفاع ملی و صیانت از امنیت و اقتدار ایران است
امروز که ملت بزرگ ایران در برابر تجاوز و جنگ تحمیلی رژیم صهیونیستی اسرائیل و آمریکای جنایتکار، با تمام توان از استقلال، عزت، امنیت و تمامیت ارضی میهن خود دفاع میکند، ضروری است به این حقیقت نیز توجه داشته باشیم که دفاع از وطن صرفاً به میدان نبرد نظامی محدود نمیشود.
صیانت از منابع حیاتی کشور، پاسداری از حقوق تاریخی و قانونی ملت ایران و دفاع از حقابه هیرمند نیز بخشی از همان رسالت بزرگ دفاع ملی است.
محرومکردن مردم یک منطقه از حق طبیعی و قانونی آب، صرفاً یک اختلاف آبی یا موضوعی اداری و دیپلماتیک نیست؛ بلکه تهدیدی علیه حیات، امنیت اجتماعی، اقتصادی و زیستمحیطی آن منطقه و تضعیف یکی از مناطق راهبردی و مرزی کشور است.
همانگونه که در برابر تجاوز نظامی به خاک میهن، دفاع از وجببهوجب سرزمین ایران وظیفهای ملی و غیرقابلچشمپوشی است، دفاع از آب، خاک، محیطزیست و حق حیات مردم سیستان نیز باید با همان اراده، حساسیت، اقتدار و عزم ملی دنبال شود.
آب، خاک و مردم، سه رکن جداییناپذیر امنیت ملی هستند و دفاع از حقابه سیستان، دفاع از ایران است.
ضرورت پیگیری حقوقی و بینالمللی
حقوق بینالملل آب، از جمله اصول بهرهبرداری منصفانه و معقول از آبراهههای بینالمللی، جلوگیری از وارد آمدن خسارت قابلتوجه به کشورهای پاییندست و احترام به تعهدات ناشی از معاهدات دوجانبه، مبانی روشنی برای پیگیری حقوق مردم ایران فراهم کرده است.
در عرصه داخلی نیز قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، بهویژه اصل پنجاهم در زمینه حفاظت از محیطزیست، و سایر قوانین مرتبط با منابع طبیعی و حقوق عمومی، مسئولیت روشنی بر عهده دستگاههای اجرایی و نظارتی قرار داده است.
در این میان، پرسش اساسی مردم سیستان و همه دلسوزان ایران این است:
چرا معاهده معتبر ۱۳۵۱ و تعهدات ناشی از آن، با جدیت، استمرار و اقتدار لازم در عرصه دیپلماسی و حقوق بینالملل دنبال نمیشود؟
چرا ظرفیتهای حقوقی و سازوکارهای پیشبینیشده در خود معاهده، از جمله کمیسیون مشترک و سازوکارهای حل اختلاف، بهصورت فعال و مؤثر مورد استفاده قرار نمیگیرند؟
چرا تاکنون برنامهای شفاف، زمانبندیشده و قابل ارزیابی برای احقاق کامل حقوق آبی مردم سیستان و جلوگیری از تداوم این وضعیت ارائه نشده است؟
درخواستها و مطالبات مردم سیستان
از محضر عالیجنابان و مسئولان ارشد کشور انتظار داریم با توجه به اهمیت راهبردی موضوع، اقدامات زیر را در اولویت فوری کاری خود قرار دهند:
۱. پیگیری قاطع و مستمر حقابه هیرمند: استفاده از تمامی ظرفیتهای دیپلماتیک، حقوقی و بینالمللی برای اجرای کامل معاهده ۱۳۵۱ و احقاق حق قانونی ایران.
۲. فعالسازی سازوکارهای حقوقی معاهده: استفاده مؤثر از ظرفیت کمیسیون مشترک، کارشناسان فنی و سازوکارهای حل اختلاف و در صورت لزوم، بهرهگیری از ظرفیتهای حقوقی بینالمللی.
۳. هماهنگی ملی میان دستگاههای مسئول: ایجاد سازوکار مشترک و مؤثر میان وزارتخانههای نیرو، امور خارجه و کشور با مشارکت سایر نهادهای ذیربط برای دفاع یکپارچه از حقوق مردم سیستان.
۴. تدوین برنامه جامع تأمین آب: طراحی و اجرای برنامههای کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت برای تأمین پایدار آب شرب، کشاورزی و نیازهای زیستمحیطی منطقه، با توجه به شرایط بحرانی موجود.
۵. احیای تالابهای هامون و مقابله با گردوغبار: اجرای برنامههای عملیاتی برای احیای زیستبوم هامون، کنترل کانونهای گردوغبار، مقابله با طوفانهای شن و کاهش آثار مخرب زیستمحیطی و بهداشتی.
۶. حمایت از معیشت و کرامت مردم: اتخاذ تدابیر فوری برای حمایت از کشاورزان، دامداران، صیادان و سایر اقشار آسیبدیده و جلوگیری از مهاجرت اجباری و تخلیه تدریجی جمعیت منطقه.
۷. شفافیت و پاسخگویی: ارائه گزارشهای منظم، مستند و شفاف از اقدامات انجامشده، مذاکرات صورتگرفته، میزان آب تحویلی و نتایج پیگیریها به مردم و مجلس شورای اسلامی.
سخن پایانی
سیستان امروز تنها تشنه آب نیست؛ تشنه توجه، تدبیر، عدالت و اراده ملی است.
این سرزمین بخشی از هویت تاریخی و تمدنی ایران و یکی از سنگرهای مهم دفاع از مرزهای شرقی کشور است. تداوم وضعیت موجود، علاوه بر نابودی محیطزیست و معیشت مردم، میتواند پیامدهای جبرانناپذیری برای امنیت اجتماعی، اقتصادی و مرزی کشور به همراه داشته باشد.
امروز زمان آن رسیده است که مطالبه حقابه سیستان از سطح مکاتبات و وعدههای مقطعی فراتر رفته و به یک اولویت ملی، راهبردی و مستمر در سیاست خارجی و برنامهریزی داخلی جمهوری اسلامی ایران تبدیل شود.
ما باور داریم همانگونه که دفاع از استقلال، عزت و تمامیت ارضی کشور در برابر تجاوز بیگانگان یک وظیفه ملی است، دفاع از حقابه قانونی، منابع حیاتی و حق حیات مردم سیستان نیز بخشی جداییناپذیر از دفاع از وطن و منافع ملی ایران است.
سیستان را نباید تنها گذاشت؛ دفاع از سیستان، دفاع از تاریخ، هویت، امنیت و آینده ایران است.
امیدواریم مسئولان محترم با دقتنظر به بحران زیستمحیطی و حساسیت شرایط، با اقدامی قاطع، هماهنگ و مسئولانه، پاسخی درخور شأن مردم نجیب و صبور سیستان ارائه دهند.
با امید به احقاق حقوق قانونی ملت ایران، احیای هامون و بازگشت زندگی و آبادانی به سرزمین تاریخی سیستان.
با احترام و ارادت
جمعی از مردم، نخبگان، دلسوزان و مطالبهگران حقوق تاریخی و قانونی منطقه سیستان

بحث و گفتگو