ریاست محترم جمهوری اسلامی ایران
وزارت محترم علوم، تحقیقات و فناوری
وزارت محترم آموزش و پرورش
وزارت محترم کشور
شورای عالی محترم امنیت ملی
وزارت محترم بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
فرماندهی محترم انتظامی جمهوری اسلامی ایران
سازمان محترم مدیریت بحران کشور
کلیه دستگاههای محترم ذیربط
با سلام و احترام
ما امضاکنندگان این کارزار، با تأکید بر ضرورت حفظ جان، سلامت، امنیت، کرامت انسانی و حق برخورداری از آموزش برای دانشآموزان و دانشجویان کشور، درخواست داریم پیش از وقوع هرگونه بحران احتمالی، سازوکاری ملی، روشن، عملیاتی و قابل نظارت برای حفاظت از مراکز آموزشی، خوابگاهها و تمامی افراد حاضر در آنها تدوین و اجرا شود.
این درخواست ناظر به یک جریان سیاسی، شخص یا حادثه خاص نیست و قصد نسبتدادن مسئولیت یا اتهام به هیچ دستگاهی را ندارد؛ بلکه درخواستی پیشگیرانه برای اجرای مؤثر قوانین موجود، افزایش آمادگی دستگاهها و کاهش احتمال آسیب به دانشآموزان، دانشجویان و کارکنان مراکز آموزشی در شرایط بحران است.
مبانی قانونی این درخواست
این درخواست با توجه به اصول و قوانین مرتبط، از جمله:
اصول ۳، ۲۰، ۲۲، ۲۹ و ۳۰ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، در زمینه حقوق ملت، برابری در حمایت قانون، حمایت از حیثیت و جان و حقوق اشخاص، تأمین اجتماعی در مواردی از جمله حوادث و سوانح و حق برخورداری از آموزش؛
قانون مدیریت بحران کشور مصوب ۱۳۹۸، بهویژه ماده ۱ در زمینه پیشبینی و پیشگیری، کاهش خطر و آسیبپذیری، تأمین ایمنی، افزایش تابآوری، هماهنگی و نظارت؛
بند «الف» ماده ۱۴ قانون مدیریت بحران کشور در خصوص طراحی و ارائه آموزش «آمادگی در مقابل حوادث و سوانح» در برنامه آموزشی مدارس، دانشگاهها و مؤسسات پژوهشی؛
قانون حمایت از اطفال و نوجوانان، بهویژه مقررات مربوط به حمایت و مداخله در شرایط خطر شدید و قریبالوقوع برای اطفال و نوجوانان؛ مطرح می شود.
بنابراین، درخواست حاضر صرفاً یک درخواست عمومی برای افزایش امنیت نیست؛ بلکه در راستای اجرای پیشگیرانه و مؤثر تکالیف قانونی موجود مطرح می شود.
مطالبات
۱. تدوین و اجرای طرح ملی حفاظت از مراکز آموزشی در شرایط بحران
درخواست میشود یک طرح ملی و یکپارچه برای حفاظت از مدارس، هنرستانها، دانشگاهها، مؤسسات آموزش عالی، مراکز آموزش فنی و حرفهای، خوابگاههای دانشجویی، مدارس شبانهروزی، مراکز دارای محل اسکان دانشآموزان و مراکز آموزشی و پژوهشی در سراسر کشور تدوین و اجرا شود.
این طرح باید شرایط مختلف بحران، از جمله حوادث طبیعی، آتشسوزی، درگیریهای پیرامونی، ناآرامیهای اجتماعی و سایر وضعیتهایی را که ممکن است امنیت افراد حاضر در مراکز آموزشی را تهدید کند، در نظر بگیرد.
۲. تعیین دقیق شرح وظایف و مسئولیت دستگاهها
پیش از وقوع هر حادثه، شرح وظایف، حدود مسئولیت، نحوه هماهنگی و زنجیره پاسخگویی دستگاههای ذیربط مشخص و به مراکز آموزشی ابلاغ شود.
بهگونهای که در شرایط اضطراری مشخص باشد: چه نهادی وضعیت اضطراری را اعلام میکند، چه نهادی مسئول هماهنگی است، چه نهادی مسئول تأمین مسیر امن است، چه نهادی مسئول انتقال افراد در معرض خطر است، چه نهادی مسئول خدمات درمانی و امدادی است، چه نهادی مسئول اطلاعرسانی به خانوادههاست و چه نهادی پس از پایان بحران، عملکرد دستگاهها را بررسی و گزارش میکند.
این امر موجب میشود تصمیمهای حیاتی در شرایط بحران صرفاً به تصمیمهای لحظهای و بدون برنامه قبلی وابسته نباشد.
۳. تهیه برنامه مدیریت بحران برای هر مدرسه، دانشگاه و خوابگاه
برای هر مرکز آموزشی و خوابگاه باید برنامه مشخصی وجود داشته باشد که حداقل شامل این موارد باشد: مسیرهای خروج و تخلیه اضطراری، محلهای امن و تجمع، شمارههای تماس اضطراری، مسئولان مشخص در زمان بحران، روش ارتباط با خانوادهها، امکان انتقال افراد آسیبپذیر، دسترسی به خدمات امدادی و درمانی و برنامه استمرار یا ازسرگیری آموزش پس از بحران. این برنامهها باید بهصورت دورهای بررسی و در صورت نیاز اصلاح و بهروزرسانی شوند.
۴. حفاظت ویژه از خوابگاههای دانشجویی و مدارس شبانهروزی و مراکز دارای محل اسکان دانشآموزان
خوابگاههای دانشجویی، مدارس شبانهروزی و سایر مراکز آموزشی دارای محل اسکان شبانهروزی، به دلیل اقامت شبانهروزی دانشجویان و دانشآموزان، نیازمند برنامهای ویژه هستند.
در شرایط بحران باید از پیش مشخص باشد که در صورت تهدید امنیتی در اطراف خوابگاه: چگونه از ورود افراد غیرمجاز جلوگیری میشود، چگونه امنیت ساکنان حفظ میشود، در صورت ضرورت تخلیه، افراد به کجا منتقل میشوند، وسیله انتقال آنان چگونه تأمین میشود، خانوادهها چگونه از وضعیت فرزندان خود مطلع میشوند و خدمات درمانی و حمایتی چگونه ارائه خواهد شد. این موضوع باید هم برای خوابگاههای دختران و هم خوابگاههای پسران با استانداردهای مشخص و قابل نظارت اجرا شود.
۵. توجه ویژه به امنیت دانشآموزان زیر ۱۸ سال
در مورد دانشآموزان زیر ۱۸ سال، الزامات قانون حمایت از اطفال و نوجوانان نیز باید در برنامههای مدیریت بحران مراکز آموزشی مورد توجه قرار گیرد. در شرایطی که خطر جدی و قریبالوقوع متوجه کودک یا نوجوان باشد، سازوکارهای قانونی حمایت، کاهش آسیب و انتقال از محیط خطر باید از پیش مشخص باشد.
۶. ایجاد سامانه ملی اطلاعرسانی اضطراری
یک مرجع رسمی و قابل اعتماد برای اطلاعرسانی به دانشآموزان، دانشجویان و خانوادههای آنان ایجاد شود تا در شرایط اضطراری اطلاعاتی مانند: تعطیلی یا ادامه فعالیت مرکز، وضعیت خوابگاه، نحوه خروج یا جابهجایی، مسیرها و محلهای تعیینشده برای انتقال ایمن، محل اسکان موقت، شمارههای امدادی و وضعیت عمومی مرکز آموزشی بهسرعت و بدون انتشار اطلاعات متناقض در اختیار مردم قرار گیرد.
۷. اطلاعرسانی سریع و مسئولانه به خانوادهها
در شرایط اضطراری، یکی از مهمترین نگرانیهای خانوادهها، بیخبری از وضعیت فرزندشان است. بنابراین هر مرکز آموزشی و خوابگاه باید سازوکاری مشخص برای اطلاعرسانی سریع، دقیق و مسئولانه به خانوادهها داشته باشد. هدف این سازوکار باید کاهش نگرانی خانوادهها و جلوگیری از انتشار شایعات و اطلاعات تأییدنشده باشد.
۸. استمرار آموزش پس از وقوع بحران
حفاظت از دانشآموز و دانشجو نباید تنها به حفظ جان او در لحظه حادثه محدود شود. در صورت تعطیلی موقت مراکز آموزشی، باید برای: آموزش غیرحضوری، جبران کلاسهای ازدسترفته، تأمین امکانات آموزشی، برگزاری امتحانات، اسکان موقت، بازگشت ایمن به دانشگاه یا مدرسه و جلوگیری از ترک تحصیل برنامه مشخص وجود داشته باشد.
۹. حمایت از دانشآموزان و دانشجویان در شرایط اقتصادی دشوار
با توجه به هزینههای زندگی، مسکن، حملونقل، تغذیه و تحصیل، لازم است در برنامههای حمایتی شرایط بحران، وضعیت اقتصادی خانوادهها نیز مورد توجه قرار گیرد. بهخصوص دانشآموزان و دانشجویانی که علاوه بر تحصیل، برای تأمین هزینههای زندگی خود یا خانواده کار میکنند یا بخشی از هزینههای خانواده را تأمین میکنند، ممکن است در شرایط بحران با فشار مضاعف مواجه شوند. بنابراین تصمیمات مربوط به تعطیلی، جابهجایی، اسکان، ادامه تحصیل و حمایتهای مالی باید شرایط اقتصادی این گروهها را نیز در نظر بگیرد.
۱۰. حمایت از دانشجویان و دانشآموزان دارای مسئولیت خانوادگی
برای دانشجویان و دانشآموزانی که به دلایل خانوادگی سرپرست خانوار هستند، نانآور خانوادهاند، از والدین سالمند مراقبت میکنند یا مسئولیت تأمین زندگی همسر و فرزندان خود را بر عهده دارند، باید در زمان بحران سازوکار حمایتی متناسب وجود داشته باشد.
۱۱. آموزش عمومی آمادگی در برابر بحران
با توجه به تکالیف مقرر در قانون مدیریت بحران کشور، آموزشهای لازم درباره نحوه رفتار در شرایط اضطراری باید بهصورت اصولی و متناسب با سن افراد در مدارس و دانشگاهها ارائه شود. این آموزشها میتواند شامل: شناخت مسیرهای خروج، کمکهای اولیه، تماس با مراکز امدادی، مدیریت شرایط اضطراری، نحوه رفتار در زمان تخلیه و روشهای کاهش خطر باشد. هدف از این آموزشها ایجاد آرامش و آمادگی است، نه ایجاد ترس یا نگرانی در میان دانشآموزان و دانشجویان.
۱۲. هماهنگی میان دستگاههای آموزشی، امدادی، انتظامی و مدیریت بحران
وزارت علوم، وزارت آموزش و پرورش، وزارت بهداشت، وزارت کشور، سازمان مدیریت بحران، دستگاههای امدادی و انتظامی و سایر دستگاههای ذیربط باید برای شرایط اضطراری پروتکلهای هماهنگ و از پیش تعیینشده داشته باشند. این هماهنگی باید بهگونهای باشد که در زمان بحران، مسئولیتها و شیوه اقدام هر دستگاه مشخص باشد و از موازیکاری یا تأخیر در تصمیمگیری جلوگیری شود.
۱۳. رعایت حقوق دانشآموزان و دانشجویان در اجرای مأموریتهای قانونی
در شرایطی که به دلیل وقوع بحران، ناآرامی، درگیری یا سایر وضعیتهای اضطراری، دستگاههای انتظامی، امدادی و سایر نهادهای مسئول ناگزیر به انجام مأموریتهای قانونی خود هستند، درخواست میشود حفاظت از جان، سلامت، کرامت و حقوق دانشآموزان، دانشجویان، کارکنان آموزشی و ساکنان خوابگاهها نیز بهعنوان یکی از ملاحظات اصلی برنامهریزی عملیاتی مورد توجه قرار گیرد.
بدین منظور پیشنهاد میشود پیش از وقوع بحران، برای مراکز آموزشی و خوابگاهها سازوکار مشخصی برای موارد زیر پیشبینی و بهصورت دورهای بررسی و بهروزرسانی شود:
- شناسایی مراکز آموزشی واقع در محدودههای پرخطر؛
- پیشبینی مسیرهای امن خروج و انتقال؛
- تعیین محل امن پناهگیری یا تجمع اضطراری؛
- تعیین مرجع ارتباطی میان مرکز و دستگاههای مسئول؛
- هماهنگی مدیریت مرکز با دستگاههای امدادی و انتظامی؛
- اولویت دادن به افراد آسیبپذیر؛
- اطلاعرسانی رسمی به خانوادهها؛
- جلوگیری از ورود افراد فاقد مجوز و غیرمرتبط با مأموریت قانونی به محیطهای آموزشی و خوابگاهی؛
- تأمین دسترسی سریع به اورژانس و خدمات درمانی.
هدف از این درخواست، دخالت در وظایف قانونی دستگاههای مسئول یا ایجاد محدودیت خارج از قانون نیست؛ بلکه ایجاد هماهنگی قبلی و سازوکار مشخص برای کاهش احتمال آسیب به افراد غیرمرتبط با بحران است؛ بهویژه در مورد کودکان و نوجوانان، مقررات حمایتی مربوط به اطفال و نوجوانان نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
در این چارچوب، لازم است الزامات قانونی مربوط به حفاظت از جان و سلامت افراد، ضرورت حفاظت از افراد غیرمرتبط با بحران و جلوگیری از قرارگرفتن محیطهای آموزشی در معرض خطر، در برنامهریزیهای پیشگیرانه و مدیریت شرایط اضطراری مورد توجه قرار گیرد تا احتمال آسیب به دانشآموزان، دانشجویان و سایر افراد حاضر در این مراکز تا حد امکان کاهش یابد.
۱۴. حمایت پس از حادثه
در صورت وقوع حادثه، حمایت از افراد آسیبدیده نباید با پایان یافتن وضعیت اضطراری خاتمه پیدا کند.
برای افراد آسیبدیده باید حسب مورد امکان دسترسی به خدمات درمانی، حمایتهای اجتماعی، خدمات روانشناختی و حمایتی، جبران خسارتهای قانونی، ادامه تحصیل، اسکان موقت و سایر حمایتهای لازم فراهم شود.
۱۵. نظارت و گزارشدهی
اجرای این طرح نباید صرفاً به صدور بخشنامه محدود شود. درخواست میشود عملکرد دستگاههای ذیربط در زمینه آمادگی مراکز آموزشی، اجرای برنامههای بحران و اقدامات انجامشده پس از حوادث، بهصورت دورهای ارزیابی و گزارش آن به مراجع قانونی و در حدود قوانین به اطلاع عمومی رسانده شود.
ما امضاکنندگان این کارزار، از مسئولان محترم درخواست داریم موضوع حفاظت از دانشآموزان، دانشجویان و ساکنان خوابگاهها را بهعنوان بخشی از نظام ملی مدیریت بحران و صیانت از سرمایه انسانی کشور مورد توجه قرار دهند.
این درخواست به معنای پیشبینی قطعی وقوع یک حادثه یا نسبتدادن مسئولیت به شخص یا دستگاه خاصی نیست؛ بلکه بر این اصل استوار است که پیشگیری، آمادگی و تعیین مسئولیت پیش از بحران، میتواند از افزایش خسارتهای انسانی و اجتماعی و دشوارتر شدن مدیریت پس از وقوع حادثه جلوگیری کند.
دانشآموز و دانشجو تنها یک فرد حاضر در مدرسه یا دانشگاه نیست؛ او بخشی از سرمایه انسانی و آینده کشور است.
از مسئولان محترم درخواست میکنیم با توجه به اصول قانون اساسی، قانون مدیریت بحران کشور، قانون حمایت از اطفال و نوجوانان و سایر قوانین مرتبط، نسبت به تکمیل، اجرا و نظارت بر سازوکار ملی حفاظت از مراکز آموزشی و خوابگاهها در شرایط بحران اقدام کرده و نتیجه بررسی این مطالبه و اقدامات انجامشده را بهصورت رسمی اعلام کنند.
پیش از وقوع بحران، آمادگی ایجاد کنیم؛ تا حفاظت از جان و آینده دانشآموزان و دانشجویان، تا حد امکان به واکنشهای لحظهای و نبود برنامه و هماهنگی وابسته نباشد.
موفق شد
ویژه
بحث و گفتگو